رشيد الدين فضل الله همدانى
122
جامع التواريخ ( اسماعيليان و فاطميان ) ( فارسى )
ندارد ؛ پس ترك اقامت نماز و روزه بايد كردن . و گفته كه ابو العلا « 1 » را همهء حرامى حلال است ؛ و زنان خود آب خانهاىاند كه هر تشنهاى باز خورد و مهر و عقد چه باشد ؛ و دختران بر پدر و برادر حلالاند ! بر جمله ، تمامت محرمات را حلال داشتند و گفتند دوزخ و بهشت اينجاست ، ديگر نيست ؛ و هركه ابو العلا و يوسف را خداى داند از روى [ تناسخ ] به صورت مردى باز آيد ؛ و به عكس اين ، چون بميرند ، به صورت سبع باز آيند . و چون اين دعوت آشكارا شد ، چند كس را بگرفتند تا به چوب و شكنجه اقرار كردند . ابو العلا و يوسف را بگرفتند ، روز شنبه ، نهم ماه ربيع الآخر سنهء سبع و ثلاثين و خمس مائة - نعوذ باللّه من الحور بعد الكور ، تا اقرار كردند و توبت و ندامت و انابت نمودند . مفيد نبود . هر دو را بكشتند و بسوزانيدند و تا يك سال اتباع و اشياع ايشان را مىكشتند . و خواستم كه برخى از عقيدت اين گمراهان ياد كنم : قال النبى ، صلى اللّه عليه و سلم : أذكروا الفاسق بما فيه لكى « 2 » يحذره الناس . و اصل قاعدهء مذهبشان آن است كه نشايد هيچكس را بيازارند ، نه حيوان و نه نبات ، تا بدان حد كه ميخى نشايد به زمين فروكوفتن كه زمين را از آن رنج رسد ؛ و دو زن را به هم نشايد داشتن كه هر دو را رنج رسد ؛ و طلاق نشايد دادن و برده نشايد خريدن ؛ و پنج گناه است كه هركه از اينها يكى بكند هرگز از دوزخ رستگارى نيابد : خون ريختن بناحق ؛ و دو زن در يك وقت داشتن ؛ و با مخالف وصلت كردن ؛ [ و ] به زبان و جوارح مردم را آزردن « 3 » . و در حال بعث [ 50 ] و نشر و مبدأ و معاد « تناسخ » گويند . و همچنين ، گويند صورت مردم بهشت است ، و لكن بهشت گرزمان « 4 » به آسمان است . و اما حال تبّرا و تولّاى ايشان آن است كه پادشاهان فرس [ ايمهاند ] و [ در عهد ] محمد و على ، فراوان خونها ريخته شده است « 5 » ،
--> ( 1 ) . مجمع د : و گفتند ابو العلا هم حرامى و حلالى است و زنان خود آب خانهاند هركه تشنه باشد ؛ زبده : و گفته بر ابو العلا و يوسف همه حرامى حلال و مباح است و زنان خود آب صافىاند براى تشنگان ؛ ص : همه حرامى و حلالى است . ( 2 ) . ص : ليكن ؛ مجمع د : لكى ( 3 ) . در ص و مجمع د گناه پنجم ياد نشده و بايد يا طلاق باشد يا خريدن برده و روى هم در اين دو بند در جامع التواريخ ( در اين دو نسخه ) شش گناه برشمرده شده : 1 ) خونريزى ؛ 2 ) آزار ؛ 3 ) دو زن گرفتن ؛ 4 ) طلاق ؛ 5 ) خريدن برده ؛ 6 ) وصلت با مخالف ( همچنين زبده ) ؛ مگر اينكه آزار و خونريزى را يكى بگيريم . ( 4 ) . مجمع د : چنانكه تناسخ گويند و ليكن بهشت با شما است ؛ زبده : و كيفيت بعث و نشور و مبدأ و معاد را معنى تناسخ گويند و ليكن گويند صورت مردم بهشت است و ليكن بهشت كورمان آسمان است . ( 5 ) . مجمع د : پادشاهان فرس ائمهاند و در عهد محمد و على فراوان خونها انگيختند ؛ زبده : پادشاهان فرس از جمشيد مبدأ امام بودند از ايشان به محمد و على رسيد پس به محمد بن حنفيه افتاد و از او به ابراهيم بن محمد عباسى پس ابو مسلم مروزى و اين مقدار نمىدانند كه ميان محمد و على و پادشاهان فرس مخالفت كلى بوده و فراوان خونها ريخته شده پس هر دو متفق و متحد چون باشند و هر دو راستگوى [ چون باشند ] .