عبد المحمد آيتى
309
تحرير تاريخ وصاف ( فارسى )
قاآن به شهر تاملنك « 1 » كه پايتخت بود درآمد التون خان با فرزندان و ياران در خانه رفت و فرمود تا آتش در زدند . چنان كه سوخته شد . لشكر مغول به شهر ريختند و غارت كردند و اسيران بسيار گرفتند . [ 575 ] پس عزيز يلواج را به محافظت ممالك ختاى گماشت و متوجه اردو شد . آنگاه ميرى بزرگ به طرف منزى و ديگرى به جانب تنگوت و سومغول با لشكر روان شدند و تمامت شاهزادگان از اطراف پيروز بازگشتند . راى قاآن تقاضاى مجلس مشاوره كرد . هنگام بهار سورى بزرگ ترتيب داد و بخششهاى كلان نمود و لشكرها به نواحى ديگر روان كرد و خود به عيش و عشرت نشست . در پنجم جمادى الاخر سال 639 از دنيا برفت . از اوكتاى قاآن چهار پسر ماند : كيوك ، ملك اغول « 2 » ، قداقان و توشى اغول . ذكر كيوك خان « 3 » پيش از مرگ قاآن رسولان به استحضار كيوك خان به قفچاق رفته بودند . اما قبل از وصول او قاآن درگذشت . توراكينا خاتون « 4 » كه مادر پسران بزرگتر بود به اتفاق خاتونان و شاهزادگان تا تعيين خان ، امور مملكت را اداره مىكرد اما دل هر كس به شاهزادهاى ميل داشت . چون كيوك خان به اردو رسيد اوامر مادر را اطاعت كرد و در مصالح ملك و مال كم و بيش لب نگشود تا مجلس مشاوره ( قوريلتاى ) تشكيل يافت . نخست از اردوى الغنوئين ، - تولى خان ) سرقوتى بيگى « 5 » و فرزندان ، با شوكتى تمام برسيدند . كوتان « 6 » و اوتكين « 7 » با
--> ( 1 ) - چ : يامليك ( 2 ) - چ : ملك اغرل ( 3 ) - كيوك خان بن اوكتاى قاآن بن چنگيز خان . ( 4 ) - چ : وراكيا ( 5 ) - سرقوتى بيگى ، زوجهء تولى بن چنگيز خان و مادر چهار پسر تولى : منگوقاآن ، قبلاى قاآن ، هلاكو خان و اريق بوكا . ( 6 ) - كوتان بن اوكتاى قاآن بن چنگيز خان . ( 7 ) - اوتكين بن يسوكاى بهادر ، برادر چنگيز خان است .