سوم علت صورى چون صورت تختى كه كمال آراستگى پذيرد . چهارم علت غايى چون جلوس پادشاه بر تخت . هرچند نشستن بر تخت كه غايت و غرض است بعد از اين علتها كه ياد كرديم دست دهد ، اما در تصور سابق بوده و عنان‌كش اين علل گشته : نخستين فطرت پسين‌شمار . سلطان زبان به تحسين گشود . « موالى را اسباب خوشدلى چون فيض علت اولى بىپايان و دشمن را قدرت امكان چون تحصيل ممتنع نابيوسان » باز ايلخان سؤال كرد . قاضى القضاة گفت : هر قضيه كه در عالم تصور كنند از سه جهت بيرون نباشد : يا البته بايد كه موجود باشد ، آن را واجب گويند يا البته بايد كه نباشد آن را ممتنع شناسند . يا شايد كه باشد و شايد كه نباشد ، آن را ممكن خوانند و من خود افزودم كه آنچه البته واجب است كه باشد اسباب سلطنت و كامرانى پادشاه عالم است كه در تضاعف باد و آنچه اصلا نشايد كه وجود داشته باشد ، دشمنان دولت‌اند كه كم‌وكاست بادند . اين تقرير عظيم پسنديده آمد و با مقربان حضرت گفت كه بايد بسيار سعى كرده باشد تا چنين معانى انگيخته . مخدوم دولت پناه عرضه داشت كه چون همت پادشاه مقصور بر ترشيح حكمت و تربيت حكماء است مستعدان اطراف و محصلان جوانب براى فراگرفتن آن سعى بسيار مىنمايند . . . و من بنده به دعا چنين پايان دادم : « دعاى دولت روزافزونش در اصناف قضايا چون اوليات واجب القبول بايد هر دعا كان به جناب تو فرستد دل من * كرده باد از دل و جان روح الامين آمينش » سلطان از فحواى ان سؤال كرد قاضى القضاة گفت : هر قضيه كه در عالم باشد يا به وجه حجت و برهان قبول كنند و آن را برهانى خوانند يا از غايت روشنى به برهان حاجت نيفتد و مسلّم دارند . يعنى دعاى دولت پادشاه هم در اول و هلت بىحجت و علت مسموع و مقبول است . سلطان تبسم و تحسين فرمود . در اين هنگام امير بهاء الدين يعقوب مصحف حمايل و سجاده را زانو زده عرضه داشت . خواجه مرجان سجاده برداشت و خسرو جوانبخت توقماق مصحف را سر بگشاد به دست سلطان داد . قاضى القضاة سخن بدينجا رسانيده بود كه سخن خوب در جهان از هر ثروتى ماندنىتر است از اين رو طالبان علم اگر بر ده درم دست يابند كتاب مىخرند تا هم از آن مستفيد شوند و هم ذخيره‌اى است كه غاصبان و دزدان قصد آن كمتر مىكنند و اگر اتفاق سرقتى افتد ، بازيافت آن آسانتر است . پادشاه كه قرآن در دست داشت گفت : پس چگونه جماعتى قرآن را كه كتاب خدايست مىدزدند يعنى احكام آن را پوشيده مىدارند .