مرتب كند . اين كتاب ده مجلد باشد و هر مجلدى دويست من كه مجموع آن سه هزار ورقه باشد در قطع بغدادى [ 539 ] و زيادت از شصت هزار دينار رايج در اجرت نسخ و تحرير و نقش و تصوير و جلد و صحافى آن به كار رفته است . اين كتاب مشتمل است بر تأويلات قرآنى و توضيحات برهانى و مباحث سلطانى و لطايف صاحبقرانى و سؤال‌ها و جواب‌هاى متفرق و اخبار و اثار در فلاحت و عمارت و ابطال مذاهب تناسخ و ناسخ ايشان در منع و معارضه استدلال به آيات بيست و دوگانه از مصحف مجيد و بيان حقايق و صفت اقاليم و علم تواريخ و انساب و مبتنى بر جداول انشعاب و بر اين نمط در هيچ كتب ديده نشده و نيامده است و بدين طرز و ضابطه در هيچ عهد پرداخته نشده تا اوايل سال 712 جامعا بين الترجمه و التقريب مرتب و مدون گشت . و اگر كسى بداند كه مشاغل او چه اندازه است و فراغت او چقدر اندك ، آنوقت از چنين كتابى در شگفت خواهد شد . گويند در قرن اول عمر بن عبد العزيز بود و در قرن دوم شافعى و در قرن سوم اشعرى و در قرن چهارم باقلانى با ابو سهل صعلوكى و در قرن پنجم غزالى با المسترشد باللّه و در قرن ششم خواجه امام فخر الدين رازى با شيخ سيف الدين باخرزى و در سنهء هفتصد رشيد الحق و الدين . بىشك تا انقراض عالم هر كس به قدر استعدادش از آن كتاب بهره برگيرد . تفويض وزارت سلطانى [ 540 ] در حضرت ايلخان ، الجايتو در باب انتخاب صاحبديوان مشاورت رفت . مخدوم جهانيان رشيد الحق و الدين عّز نصره به تاج الدين عليشاه اشارت كرد . حكم به صاحبديوانى او صادر گشت . تاج الدين عليشاه در بغداد براى سلطان ترتيب مجلس سرورى داد بس مجلّل و از هدايا كه تقديم كرد يكى كلّه‌اى مرصع بود به وزن چهارده رطل از دانه‌هاى گوهر و كلاهى مكلّل به جواهر كه قطعه لعلى به وزن بيست و چهار مثقال بر قّبهء آن نصب شده بود و نه غلام با كمرهاى زبرجد بر اسبان عربى با ساخت و ستام زر . پادشاه او را به عنايت بنواخت و چون نويان اعظم چوپان گوركان غايب بود مكتوب با آل را در سلطانيه صادر فرمود . [ 541 ] از مستحدثات تاج الدين عليشاه ، كارخانهء فردوس است كه چهار هزار نفر صنعتگران با اهل و خانه از بغداد به آنجا نقل فرمود . اين بنا را سيصد گز طول و صد گز