أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
325
تجارب الأمم ( فارسى )
* اين درآمد در بيست و يك سال كه به سال 320 خراجى [ 1 ] پايان گيرد ، پس از كسر كردن ساليانه هشتصد هزار درم كه همه ساله براى سوخت و سوز كم مىكنند ، مىشود چهار صد و هشتاد و سه ميليون درم [ 2 ] . و هر گاه مالى را كه به عنوان برداشت دستاندازان بر فارس و كرمان ، هر سال پيرامن چهار ميليون درم كسر مىشده است ، و در اين مدت [ 21 سال ] به نزديك هشتاد و سه ميليون درم مىرسد ، كم كنيم ، چهار صد ميليون درم باقى مىماند كه بيست و هشت ميليون دينار ارزش دارد . از در آمد مصر و شام نيز در اين سالها افزون بر آنچه در روزگار معتضد برداشت مىشد ، سه ميليون و ششصد هزار دينار برداشت شده است . مقتدر از دارائى على بن محمد بن فرات نيز در مصادرههاى خود و دبيرانش چهار ميليون و چهار صد هزار دينار برداشت كرد . در نخستين [ 3 ] مصادره دو ميليون و سيصد هزار دينار ، در مصادرهء دوم [ 4 ] ، يك ميليون و يكصد هزار دينار و در سومين بار با آنچه از همسر [ 5 ] محسن [ بن فرات ] و دولت [ 6 ] گرفت نهصد هزار دينار [ 7 ] به دست آورده بود .
--> [ ( 1 - ) ] M : براى فرق ميان سال خراجى و سال هلالى ن . ك : پانوشت خ 5 : 476 . [ ( 2 - ) ] متن : « اربعمائة الف الف درهم و ثلاثة و ثمانين الف ( ! ) درهم . . . » از ضرب 23 ميليون در 21 سال آشكار مىشود كه عبارت « ثمانين الف الف » بوده است و يكى از دو « الف » در چاپ افتاده و ويراستار « آمد روز » توجه نكرده است . [ ( 3 - ) ] M : ن . ك : خ 5 : 82 - 85 . [ ( 4 - ) ] M : ن . ك : خ 5 : 133 - 142 . [ ( 5 - ) ] M : ن . ك : خ 5 : 224 - 236 و 241 . [ ( 6 - ) ] M : ن . ك : خ 5 : 262 . [ ( 7 - ) ] M : از خ 5 : 242 چنين بر مىآيد كه خصيبى وزير ، تنها از دارائى همسر محسن هفتصد هزار دينار به بيت المال پرداخته و يكصد هزار براى خود برده بوده است . بارى جمع سه رقم مصادرههاى ابن فرات نيز با ريز آنها در متن كتاب ناجور است .