أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

251

تجارب الأمم ( فارسى )

فرستاد ، ولى ابو طاهر با حيلتى از ياران خود دور شد ، و راهى دراز ، پياده از « انبار » به سوى بيابان در كنار فرات بيرون رفت و با زورق يك ماهيگير به كرانه‌اى كه بار و بنه‌اش بود بگذشت . چون به ياران رسيد به جنگ با يلبق و همراهانش پرداخت * . يلبق و يارانش پايدارى نتوانسته بگريختند و شمارى كشته شدند . در اين هنگام چشم ابو طاهر به ابن ابو ساج افتاد كه از چادرى كه در آن زندانى بود بيرون آمده به راه مىنگرد ، كه سرنوشت او چه خواهد بود ، او گمان برد كه در انديشهء گريختن بوده است و او را بخوانده گفت : مىخواستى بگريزى . گويند : غلامان [ ابو ساج بن ديوداذ ] نيز او را به سوى خود خوانده بودند ، كه قرمطى به دو گفت : اميدوار بودى غلامانت تو را رها سازند ؟ ! پس دستور داد همانجا گردن او و گروهى از اسيران را زدند [ 1 ] . ابو طاهر پس از آن كوشيد تا همهء ياران را كه در كرانهء خاورى فرات مانده بودند از آب گذرانيده به كرانهء باخترى انبار كه سر به بيابان دارد رساند . يلبق نيز گريزان با ياران پراكنده به نزد مونس مظفر بازگشت . ابو القاسم زنجى [ 2 ] نقل مىآورد كه شمار ياران ابو طاهر يك هزار و پانصد مرد بود كه هفتصد تن از ايشان سوار و هشتصد پياده بودند ، من اين آمار را از مردى كه خبرگزار قرمطيان در انبار بود گرفتم ، ولى شمار ايشان ، دو هزار و هفتصد نيز گفته شده است . او مىگويد : از يك پناهندهء ابو طاهر [ قرمطى ] شنيدم كه در پاسخ اين پرسش كه چرا ياران سلطان به زودى مىگريزند و شما پايدارى مىكنيد * ؟ گفت : ياران سلطان رهائى را در گريختن مىبينند و مىگريزند و ما رهائى را در پايدارى مىبينيم پس بردبارى

--> [ ( 1 - ) ] M : ابو ساج يا ابن ديوداذ آذربايجانى مسلمان گنوسيست نرم سنى زده ، پس از شكست از خليفه ( خ 5 : 113 - 118 ) به خدمت خليفهء عرب بازگشت و توبه كرد و نرم‌تر و سنىتر شد ( خ 5 : 162 ) و به جنگ با گنوسيست‌هاى تند قرمطى رفته اسير شده بود ( خ 5 : 291 ) . رازى كتابى به نام الى ابن ابى الساج فى الحكمة دارد ( ابن ابى أصيبعة العدد : 203 ) . [ ( 2 - ) ] M : اين مرد كه يكى از منابع كار مشكويه در اين تاريخ است ، از ياران وفادار به ابن فرات شيعى است ( خ 5 : 179 ) . پيشامد حلاج را نيز ديده است ( خ 5 : 155 به بعد ) و در هر سه جا مانند خود مشكويه با نرمى از گنوسيست‌ها جانبدارى كرده است . - خ 5 : 361 .