حلاج به دو داده شد . ديگرى مىگفت : حلاج را ديده و او چنين گفته است . و سخنانى پوچ از اين دست كه نوشتنى نيست ! دولت وراقان را گرد آورده ، سوگند دادند كه كتابهاى حلاج را * خريد و فروش نكنند [ 1 ] . سال سيصد و دهم آغاز شد در اين سال يوسف بن ابو ساج [ بن ديوداد خ 5 : 113 - 118 ] با خواهش

--> [ ( 1 - ) ] M : پس حلاج در 301 ه . در دوران وزيرى على بن عيسى سنى همكار كودتاگر ابن معتز ناصبى و صاحب ديوان او ( ص 50 ) دستگير شده ، در بغداد به نمايش گذارده شده است . سپس در دوران وزيرى ابن فرات شيعى كه خيال داشت خلافت را از بنى عباس به آل ابو طالب منتقل كند ( پانوشت ص 150 ) حلاج رفاهى بيشتر بدست آورد . او در دار السلطان زير نظر نصر پرده‌دار با گشايش زندگى مىكرد . يعنى خليفگان عرب از ترس قيامهاى گنوسيستى در ايران ، مانند قيام احمد حسن مادرائى در رى در 275 ه . كه با محمد بن عثمان ابن سعيد باب دوم امام زمان ( ع ) در بغداد پيوند داشت ، حلاج را با احترام تحت نظر داشتند . ولى در دوران وزيرى حامد بن عباس آن سنى متعصب ، چند ماه پس از شكست علويان در مصر ( ص 170 : 3 ) دوباره براى حلاج پرونده‌سازى كرده او را كه منكر آن نسبتها به خودش بود به گونه‌اى دردناك زير شلاق كشتند . حلاج مانند شلمغانى ( كشتهء 322 ه ) ( ذ 4 : 406 ) خود را باب سوم امام زمان ( ع ) مىدانست . بنابر اين برداشتهاى ماسينيون همچنانكه اقبال در خاندان نوبختى ص 122 نيز بدان اشارت دارد ، بىپا و نادرست مىباشد . او حلاج را سنى قلمداد كرده و به دشمنى خاندان شيعى فرات و شلمغانى و نوبختى استناد مىكند ، در صورتى كه اينان سه گروه شيعى بوده اختلاف ايشان در تعيين باب سوم امام زمان ( ع ) است . و چون گروه ابن فرات و نوبختى بر خلاف نظر تند روانهء حلاج و شلمغانى ، سياست هاشمى عباسيان را پذيرفته بودند و براى ايشان وزيرى و دبيرى مىكردند ، خليفه ايشان را بر آن دو گروه ترجيح مىداد . - پانوشت ص 285 . لائوست ، همكار عباسيان با شيعيان معتدل بر ضد شيعيان تندرو را « سياست هاشمى » نامد . ( سياست و غزالى ، ص 45 ) .