گزارش انگيزه‌هاى آن [ 1 ] : انگيزهء آشكار بر كنارى ابن فرات از دومين وزارتش ، دير كرد او در پرداخت ماهيانهء سواران همراه سرداران بود . او كمبود دارائى و فزونى هزينه‌هاى جنگ با ابن ابو ساج و ربودن وى خراج رى [ 2 ] را دستاويز كرد [ 3 ] . پس سواران در آغاز سال 306 به سختى شوريدند و به نمازگاه بيرون رفتند . ابن فرات از مقتدر خواست تا دويست هزار دينار از بيت المال ويژه [ 4 ] در دسترس وى نهند تا خود نيز دويست هزار دينار بر آن بيفزايد و بر سواران پخش كند . اين پيشنهاد بر مقتدر گران آمده پيغام داد كه ، تو گفته بودى همهء حقوقها را برابر پرداخت نخستين دوران وزيرى خود نقد و جداگانه به درگاه آورى ، من نمىانديشيدم كه از من كمك پولى بخواهى ! ابن فرات آنچه را ياد شد دستاويز كرده پاسخ داد . هنگامى كه عبد الله بن جبير به روزگار وزيرى على بن عيسى در واسط مىزيست اندازهء برداشت بخشهاى آن و افزونى درآمد حامد بن عباسى را بر پيمانى كه براى واسط بسته دانسته بود . چون به بغداد بازگشت و به « مجلس اصل » در « ديوان سواد » گمارده شد به ابن فرات * گزارش داد و راههاى افزايش را نيز نشان داد كه براى ابن فرات چشمگير بود . چون مدتى گذشت ابن جبير از ابن فرات خواست تا نامه‌اى

--> [ ( 1 - ) ] ن . ك : « صلهء » عريب : 72 پ 6850 . [ ( 2 - ) ] خ 5 : 116 . [ ( 3 - ) ] M : بنابر اين بزرگترين انگيزه در بركنارى ابن فرات از دومين وزيرى در سال 306 مخالفتهاى پى در پى او با يورش مونس بر آذربايجان و پشتيبانى او ( خ 5 : 207 ) از سردار آذربايجان يوسف بن ديوداذ بن ابو ساج كه مونس را شكست داده بود ( خ 5 : 117 ) ولى در نتيجهء نرمش آذربايجانيان كه اجازه دادند مونس بگريزد ، او جرات يافته ، نزد خليفه دفاع ابن فرات را از آذربايجانيان ، دشمنى با خليفه جلوه داده پيشكشهاى ابن فرات به سرداران ( خ 5 : 211 ) در بغداد نيز نتيجهء دلخواه او را نداده او را در 306 ه بر كنار و زندانى كردند ، در سال 307 يوسف ديوداذ را اسير به بغداد آوردند و بردهء او سبك را به جاى او به حكومت نشانيدند ( خ 5 : 118 ) . براى ساجيان ، ن . ك : ص 179 پانوشت . [ ( 4 - ) ] M . متن : بيت المال الخاصة مقابل بيت المال عامة خ 5 : 76 .