أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
45
تجارب الأمم ( فارسى )
سبب آسانى كار خوانندهء پژوهشگر خواهد شد . در تاريخ پيش از اسلام ، يعنى تقريبا نيمهء نخست مجلد اول متن تجارب الامم ، بسيارى از اعلام كهن ايرانى هست كه ريشه در زبانهاى پهلوى و اوستايى دارد . اين اعلام و يا برخى واژگان يا القاب كسان و بلندپايگان كشور و لشكر ، در متون تازى به دلايلى كه بر اهل فن پوشيده نيست ، به صور گوناگون و آشفتهاى معرّب شدهاند . از اين رو ، در حدّ توان و تا آنجا كه از منابع دم دست بر مىآمد ، اين اعلام را پس از ذكر اختلاف نسخ به اصلشان باز گردانيدم . از آنجا كه در بخش ايران پيش از اسلام اين اثر به رغم تلخيصى كه در خود متن ديده مىشود ، اعلام و واژگان ايران كهن بيش از بخشهاى ديگر كتاب است ، حواشى اين قسمت ، فشردهتر است . با آن كه اين حواشى در موجزترين شكل خود خلاصه شده و در بسيارى موارد آن خلاصه هم حذف گرديده است . از اين بخش كه بگذريم ، اعلام جغرافيايى و يا كلمات دشوار يا مهجور ، بيشتر به انگيزهء رسيدن به درستى ضبط به اختصار شرح شده است . بىآن كه دغدغهء شرح همهء موارد را بر دغدغههاى ديگرم افزوده و آن را به گردن گرفته باشم . در حواشى متن ، باز بيشتر در حواشى آغاز كتاب ، نشانههاى فونتيك را به حكم شرايط مطبعه با اندكى تغيير به كار بردهام كه در مقدمهء عربى بدانها اشاره كردهام . در رسم الخط عربى و نقطه گذارى ، در متن ، ميانگينى از شيوههاى ويرايش را كه در جهان عرب متداول است به كار گرفتهام . در ضبط متن گفتگوها - هر چند متن ما يك متن كهن است - شيوهء متداول زمان را رعايت كردهام . بدان روى كه مطالب كتاب از حالت يك نواخت بيرون آيد و همزمان با روشنتر شدن مطالب ، صفحات كتاب ، چشم را نيز اندكى بنوازد . شمارهء صفحات نسخهء اياصوفيا را بنا بر شمارهگذارى كايتانى ، در جاهاى خود و در ميان دو قلاب : [ ] نهادهام . نخست از آن روى ، كه خوانندهء متخصص اگر در صحت ضبط كلمه يا عبارتى كه در متن ما آمده است ، - بارى - شك كند ، و مايل به مقايسهء آن با اصل باشد ، كار بر او آسان گردد . دوم اين كه چون پارهاى محققان به صفحات بخشهاى فاكسيميلهء كايتانى ارجاع كردهاند ، كار خوانندگانى كه معمولا به آن دسترسى ندارند آسان گردد و با داشتن متن مصحّح ما ، مطالب ارجاع شده به كايتانى را هم در متن ما به آسانى در جاى خود بيابند . سوم آن كه خود من ، چه به عنوان مصحح متن و چه به عنوان مترجم آن ، در بازگشتهاى مكرر ضمن كار ، از اين روش سود فراوان بردهام .