و يليه مجلد من تجارب الامم . » و عنوان بخش تجارب الامم در اين مجلد چنين است : « تجارب الامم . تأليف ابى على احمد بن محمد بن يعقوب بن مسكويه الجزء السادس . » پس اين چاپ مشتمل بر دو بخش است : 1 - قطعه بازماندهء كتاب العيون و الحدائق كه يانگ و دوخويه با هم آن را تصحيح كردند . 2 - بخشى از تجارب الامم كه دوخويه به تنهايى آن را تصحيح كرده است . تجارب الامم از صفحه 411 اين مجلد آغاز مىشود و در صفحه 583 پايان مىيابد . جمع صفحات تجارب الامم در اين قطعه 172 صفحه چاپى است كه مشتمل بر سنوات 198 - 251 هجرى است . 8 . اسكوريال ( 1709 . Cat ، 1704 . Escorial , No ) نسخه‌اى است ناقص مشتمل بر حوادث سال 36 تا 67 هجرى ( كايتانى ، مقدمه Xlll ) . تصحيح متن عربى تجارب الأمم با يك مقايسهء ساده ميان اين نسخه‌هاى خطى در خواهيم يافت كه نسخهء كاملى كه از تجارب الامم در دست است همان نسخه شش بخشى اياصوفيا است ، نسخه‌اى كه به علت قدمت كتابت ( 605 - 606 هجرى ) و صحّت نسبى آن اساس كار ما در تصحيح متن كامل تجارب الامم و نشر همهء بخشهاى آن قرار گرفته است . زيرا نسخه‌هاى ديگر ، چنان كه در پيش گفتيم ، علاوه بر تأخر زمانى ، از لحاظ كميت نيز ناقص‌اند . به طورى كه اگر گردآورى همهء آنها از كتابخانه‌هاى گوشه و كنار جهان دست مىداد و آنها را كنار هم مىنهاديم بيش از نيمى از كلّ كتاب به دست نمىآمد . چون اين پاره نسخه‌ها يا تكرار يك ديگرند ، يا پيوندشان از يك ديگر گسسته است . ( نگاه كنيد به سالهايى كه هر كدام از آنها در بر مىگيرند ) . اما نسخهء ملك كه گفتيم از لحاظ كميت همهء كتاب را شامل است ، نسخه‌اى است متاخر ( 1294 هجرى ) و آكنده از غلطها و بياضها و تصحيف‌ها . غلط و تصحيف زيادى كه در اين نسخه ديده مىشود ظاهرا به دو عامل بر مىگردد : يكى خوانا نبودن احتمالى خط نسخه‌اى كه نسخهء ملك از روى آن رونويس شده است . دوم بضاعت علمى كاتب كه ظاهرا براى چنين كارى كافى نبوده است . از همين‌رو ، غلطهاى سنگين و شگفت‌انگيزى در اين نسخه راه يافته است كه در پاره‌اى صفحات به بيست تا سى غلط مىرسد . نمونه‌اى از اين غلطها را در زير مىآوريم :