أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
40
تجارب الأمم ( فارسى )
هجرى يعنى در مدت يك سال پايان پذيرفت . قطع نسخه كوچك است . هر صفحه داراى 12 سطر و هر سطر مشتمل بر 13 كلمه است . آغاز بخش نخست پس از بسم الله الرحمن الرحيم ، چنين است : « الحمد لله رب العالمين ، حمد الشاكرين و صلواته على محمد النبيّ و آله أجمعين . قد أنعم الله علينا معاشر خدم مولانا الملك السيد الأجلّ . . . » ، و پايان بخش ششم چنين : إلّا أنّه لم يظهر أمره لأحد . هذا آخر ما عمله الأستاذ ابو على احمد بن محمد بن يعقوب مسكويه - رضى الله عنه - و صلواته عليه محمد النبىّ و آله أجمعين و حسبنا و نعم الوكيل . بخشبندى نسخهء اياصوفيا چنين است : بخش نخست : اياصوفيا ، شماره 3116 . تعداد برگ 296 ( 591 ص ) اين بخش رخدادهاى تاريخى را از روزگار پيشداديان تا سال 37 هجرى در بر مىگيرد . بخش دوم : اياصوفيا ، شمارهء 3117 ، كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ميكرو فيلم شماره 120 و عكس شماره 290 . مشتمل بر حوادث سال 38 تا سال 103 هجرى . بخش سوم : اياصوفيا ، شماره 3118 . تعداد برگ 297 ( 593 ص ) ، كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ميكرو فيلم شماره 121 و عكس شماره 244 . مشتمل بر رخدادهاى سال 104 تا 191 هجرى . بخش چهارم : اياصوفيا ، شمارهء 3119 ، تعداد برگ 290 ( 580 ص ) ، كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ميكرو فيلم شماره 122 و عكس شماره 293 . مشتمل بر رخدادهاى سال 191 تا 233 هجرى . بخش پنجم : اياصوفيا ، شمارهء 3120 ، تعداد برگ 293 ( 585 ص ) . مشتمل بر حوادث سال 234 تا 326 هجرى . بخش ششم : اياصوفيا ، شمارهء 3121 ، تعداد برگ 260 ( 520 ص ) . مشتمل بر رخدادهاى سال 326 تا 369 هجرى . نسخهء اياصوفيا نسخهاى است به لحاظ قدمت و صحت نسبى بسيار ارزشمند . نسخهء اياصوفيا و خاورشناسان : خاورشناس كايتانى ( L . Caetani ) بخشهاى نخست و پنجم و ششم نسخهء اياصوفيا را از سوى بنياد گيب به طور عكسى ( facsimile ) منتشر كرد . ( ليدن ، به ترتيب در سالهاى 1909 ، 1913 ، 1917 م . ) بنياد گيب تصميم