نداشته ، بل بىطرفى شگرفى نشان داده و بد و نيك خوى و كردارشان را باز نموده است . [ 1 ] منابع مسكويه در نوشتن تجارب الأمم مسكويه در آغاز مقدمه‌اش گويد كه وى تاريخ مردمان و زندگينامه‌ها و اخبار شهرها و نامه‌هاى تاريخ را خوانده است . اين خود نشانهء تعدد منابعى است كه وى در نوشتن تاريخش از آن سود جسته است . مسكويه در درجه نخست ، بر طبرى ، و سپس بر منابع ديگرى كه از بركت كتابخانه‌هاى بزرگ آل بويه در اختيار داشته ، بر هر كدام بر حسب دوره‌هاى تاريخى تكيه كرده است . شناختن دقيق اين منابع مستلزم آن است كه منابع همهء گزارشهاى مسند و مرسل او را باز شناسيم ، كه نخستين شرط آن ، بيرون آمدن دورهء كامل متن تجارب الامم است . بارى ، منابع مسكويه به اجمال اينهاست : 1 . تاريخ طبرى ، چنان كه گفتيم ، مسكويه قبل از هر كس و هر منبع ، به طبرى توجه داشته و بيشتر مواد كتابش را از او گرفته است . زيرا مسكويه تاريخ كهن را - پس از حذف آنچه به كارش نمىآمده است ، و با افزودن متون پر ارزش و اضافاتى كه از منابع ديگر آورده ، از روزگار اوشهنگ ، يا چنان كه خود گويد ، از دوران پس از طوفان تا سال 295 هجرى ، پا به پاى طبرى - اما به شيوهء خويش - پيش مىآيد ، با توجه به اين كه تاريخ طبرى خود تا سال 302 هجرى را در بر مىگيرد . مسكويه تنها تاريخنگارى نيست كه از سرچشمهء طبرى مىنوشد و از گزارشهاى او در كتاب خود سود مىجويد . كيست كه به طبرى تكيه نكرده است ؟ اينك ابن اثير كه در مقدمه‌اش گويد : « من به تاريخ بزرگى كه امام ابو جعفر طبرى نوشته است آغاز كردم . زيرا وى تكيه‌گاه همگان است و به هنگام اختلاف ، همگان به او رجوع كنند . همهء گزارشهايى را كه دربارهء زندگى كسان در كتاب طبرى آمده است در تاريخ خود آورده‌ام . هيچ شرح حالى را فرونگذاشته‌ام . طبرى در اكثر رويدادها گزارشهاى متعدد آورده است . من كاملترين آنها را از كتاب او برگرفته‌ام و از روايات ديگران

--> [ ( 1 ) ] مارگليوث : دراسة عن المؤرخين العرب ص 27 ، 142 ، 149 .