أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

321

تجارب الأمم ( فارسى )

[ يزدگرد به حلوان شتافت ] يزدگرد خود به حلوان شتافت و مهران رازى و نخيرجان را كه گنجور بود ، در نهروان ، بر جاى نهاد . پارسيان هر چه را كه آزاد و سبك بود ، نيز زن و فرزند را با خود برداشتند و جامه و كالا و استك و آوند را و پوشاك خانگى و پيشكش‌ها و بوى خوش را كه بهاىشان را كس نمىدانست ، نيز خوردنى و نوشيدنى و گاو و گوسپند را كه براى روزهاى حصار فراهم كرده بودند ، همه را فرو نهادند . [ ورود سپاه به مداين ] مسلمانان به مداين [ 1 ] درآمدند . از كوچه‌ها مىگذشتند و كسى نمىديدند . جز آنان كه در كاخ سپيد بودند . كه گرداگردشان را گرفتند و آنان را به سه چيز خواندند . آنان از فرجام مردم بهرسير پند گرفته بودند . چه ، مسلمانان چون در بهرسير فرود آمدند ، مردم شهر را سه روز بگذاشتند و سه چيز پيش نهادند : يا به آيين نو سر فرود آرند ، يا سربها پردازند ، يا جنگ كنند . چون روز سوم شد و پاسخى ندادند ، نابودشان كردند . ساكنان كاخ سپيد ، اينك همين كه پيشنهاد را شنيدند ، بىدرنگ از آن سه چيز ، سربها را برگزيدند . سخنگوى تازيان سلمان پارسى بود . مسلمانان از خواسته‌ها هر چه بود براى خود برداشتند . سعد بر گنج خانه‌ها دست نهاد كه سه هزار هزار هزار [ 2 ] در آن بوده است . سعد در كاخ سپيد فرود آمد . ايوان كاخ را نمازخانه كرد . سپس لشكرى به نهروان فرستاد و زهره را سالار آن لشكر كرد . آن گاه مردم تيسپون به تيسپون بازگشتند . سربها را پذيرفتند و زينهار يافتند . در تيسپون ، همچنين قبّه‌هايى تركى [ 3 ] يافتند پر از سبدهايى كه مهر سربى داشتند .

--> [ ( 1 ) ] مداين ( شهرها ) : نام هفت شهر آبادان و نزديك به هم : 1 - تيسپون در خاور دجله . 2 - به اردشير ( وه اردشير ، بهر سير ، سلوكيه ) در باختر دجله . 3 - رومگان در خاور . 4 - در زنىذان در باختر . 5 - ولاش‌آباذ در باختر . 6 - كوى اسپانبر . در باختر ( جاى ويرانه‌هاى ايوان مداين ) 7 - كوى ما حوزا ( سريانى ) در خاور . تيسپون كه از همه بزرگتر و نشيمن شاهنشاهان ساسانى بود . بر همه هفت شهر و كوى ( مداين ) گفته شده است . ( معين ، دهخدا ، كريستن سن : 268 ، تجارب الامم ، متن : 80 ) . [ ( 2 ) ] 3000000000 [ ( 3 ) ] در متن : قبابا تركية . همچنين در طبرى . ( 5 : 2444 ) .