أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
24
تجارب الأمم ( فارسى )
كشيده و مارگليوث در مقدمهء ترجمهء انگليسى تجارب الامم ( p . ii ) و عاملى در اعيان الشيعه و عزت و اركون و انصارى و بدوى هر كدام در تحقيق مستقل و مستوفاى خود به درستى ضبط « مسكويه » رسيدهاند . دايرة المعارف اسلام در چاپ دوم خود ( 1971 م . ) نام او را تصحيح كرده است . هر چند ضبط چاپ اول آن در ترجمهء عربى و نيز در ترجمهء فارسى آن ( دانشنامهء ايران و اسلام ) بر جاى مانده است . در تاريخ فلسفه در اسلام ( نشر دانشگاهى ، ج 1 ص 665 ) ، مقالهء بدوى با عنوان « ابن مسكويه » آمده است . با اين كه بدوى خود ، در همهء نوشتههاى پيشين و نيز در سراسر همين مقاله از او با نام « مسكويه » ياد مىكند . اما نويسنده مقالهء خواجه نصير طوسى در همان مجلد ( ص 808 ) كه به مناسبت از اخلاق ناصرى سخن گفته ، با آن كه خواجه نصير در همين اخلاق ناصرى اين نام را « مسكويه » ضبط كرده است ، نويسندهء مقاله باز همان « ابن مسكويه » را به كار برده است . بويژه ، ضبط خواجه نصير ( در متن مصحح مينوى ) چنان است كه نشان مىدهد كه وى از ضبط درست نام مسكويه به خوبى آگاه بوده است . زيرا خواجه در دو مورد از او نام مىبرد ، كه در يك جا « استاد فاضل و حكيم كامل احمد بن محمد بن يعقوب مسكويه » و در جاى ديگر « استاد ابو على مسكويه » ضبط كرده است . ( به ترتيب ص 35 و 36 ) . بدين ترتيب ، خواجه نيز نشان داده است كه مسكويه لقب خود او است ، چه پس از نام او ( احمد ) ذكر شود ، چه پس از نام پدرش محمد يا نيايش يعقوب . علاوه بر دلايلى كه از آثار خود مسكويه يا از آثار معاصران و دوستان او در دست است كه در پيش ، از آنها ياد شده است . مسكويه ، مشكويه اصل فارسى واژه مسكويه ، مشكويه است . اين ضبط را پارهاى نويسندگان از جمله دولتشاه سمرقندى در تذكره ، و يوستى در نامنامهء ايرانى و گيب در دايرة المعارف اسلام و ديگران آوردهاند . برخى از نويسندگان معاصر ايران از جمله سعيد نفيسى ( پور سينا ص 131 ) و دانش پژوه در چاپ جاويدان خرد همين ضبط فارسى را به كار بردهاند . در تاريخ كمبريج ( 430 - 429 . pp ، 4 . Vol ) ضبط اين نام مسكويه ( به ضمّ ميم و با سين ) آمده است كه اندكى شگفت مىنمايد . زيرا در اين صورت ، تلفظ سين يا بايد به اصل هند و اروپايى برگردد ( سنسكريت muska ، يونانى moskas . لاتينى ، muskus ) كه اين بعيد مىنمايد .