روضة الأفراح ، صفدى ( 696 - 764 ه ) در كتاب الوافى بالوفيات ، حاجى خليفه ( . . . - 1067 ه ) در كشف الظنون ، عبد اللّه افندى تبريزى ( قرن دوازدهم هجرى ) در رياض العلماء ، خوانسارى ( 1224 - 1313 ه ) در روضات الجنات ، سيد حسن صدر ( 1272 - 1354 ه ) در تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام ، و در الشيعة و فنون الاسلام ، محمد مدرس ( 1296 - 1373 ه ) در ريحانة الادب ، شيخ آقا بزرگ تهرانى ( 1293 - 1389 ه ) در الذريعه ، ذيل آثار مسكويه . د . بررسيهاى نو : اما بررسيهاى نوينى كه پيش از اين ، محققان خاور و باختر با شيوه‌هاى امروزى بدان دست زده‌اند ، افزون بر مقاله‌هايى كه در دانشنامه‌ها ، تاريخهاى فلسفه ، فهرستها ، مجلات علمى ، فرهنگهاى اعلام ، يا مقدمهء چاپ پاره‌اى آثار مسكويه ، و مانند آن چاپ نشده است ، بررسيهاى مفصلى نيز در شناساندن مسكويه و كارهاى علمى او انجام گرفته است كه به ترتيب تاريخ عبارتند از : دكتر عبد العزيز عزت : « ابن » مسكويه و فلسفته الاخلاقيه و مصادرها ( قاهره 1946 ) ، دكتر عبدالرحمن بدوى ، مقدمهء مفصل وى بر جاويدان خرد [ الحكمة الخالدة ] . ( قاهره 1952 م . ، تهران 1358 ) ، دكتر عبد الحق انصارى : فلسفهء اخلاقى مسكويه - به انگليسى ( عليگره 1964 م . ) ، م . س . خان : مسكويه ، زندگى و آثارش - به انگليسى . اين كتاب را از نزديك نديده‌ام . خان خبر تأليف آن را در مقدمه‌اى كه بر چاپ رسالة فى ماهية العدل نوشته ، داده است ، دكتر م . آركون ( عرقون ) : علوم انسانى در قرن چهارم هجرى : مسكويه ، فيلسوف و تاريخنگار - به زبان فرانسه ( پاريس 1970 م . ) روزگار مسكويه مسكويه بنابر آن چه در پى مىآيد ، يك قرن يعنى از سال 320 تا نهم صفر سال 421 هجرى زيسته و به هنگام مرگ پيرى فرتوت بوده است . مارگليوث بسا نخستين كسى است از خاورشناسان معاصر كه دربارهء سال تولد مسكويه سخن گفته است . وى در پيشگفتار ترجمهء انگليسى دو بخش پايانى و ذيل تجارب الأمم ( آكسفورد 1921 - 1920 م . ) سال تولد مسكويه را « موقتا » سال 330 يا اندكى پيش‌تر دانسته است . دكتر عزت ( ص 79 - 80 ) مىكوشد تا اين تاريخ را از سال 330 به 325 هجرى برساند . سرانجام دكتر عبد الرحمن بدوى ( ص 20 - 21 ) از اين نيز پيش‌تر دانسته سال تولد او را 320