أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

173

تجارب الأمم ( فارسى )

آمد . او را بپذيرفتيم و با اسوارانى كه در آن سو داشتيم جاى داديم و براى او و يارانش روزى نهاديم و فرموديم تا براى ايشان دژى در آن جا بسازند و فرموديم تا براى هم‌كيشان ما مزگتى پى افكنند و يك موبد و گروهى از مغان را در آن جاى داديم و فرموديم تا هر كه را از توران كه به كيش ما در آيند بياموزند كه در فرمانبردارى شهرياران چه سود اين جهانى و چه پاداش آن جهانى نهفته است . ايشان را به دوستى و درستى و داد و پاكدلى و پيكار با دشمن وادارند و انديشه و آيين ما را به نوخاستگان‌شان بياموزند . براى آنان در آن سامان ، همچنين بازارها پديد كردم و راههاشان را باز ساختم و كژىها از خيابانها راست آوردم و چون در انبوه سواران و پيادگان كه در آن جا براى ما گرد شده بودند نيك نگريستم ، ديدم كه اگر در ميانهء پارس بود ماندن ما در آن جا بهتر مىبود . [ 104 ] نيز گويد : [ بازنگرى در كار كشور و مردم ] « چون بيست و هشت سال از شهريارى ما بگذشت ، در كار كشور و دادگرى در ميان مردم ، و رسيدگى به كارشان ، و بررسى ستمهايى كه بر آنان رفته ، و برداشتن ستمها ، بار ديگر نگريستم و موبد هر مرز و شهر و خوره و گند [ 1 ] را فرمودم تا آن چه در اين باره است گزارش كنند و فرمودم تا از سپاهيان سان بينند ، آنان كه به درگاه بودند در برابر من ، و آنان كه در مرزها و پيرامون كشور ، در برابر سپهبد ، پادوسبان ، [ 2 ] داور و استوارى كه از سوى ما است . نيز فرمودم تا باج گزاران را در هر گوشهء كشور ، در شهرشان و در برابر سپهبد و داور و دبير و استوار شهر ، گرد كنند و كسانى را كه به درستى و استوارى و وارستگى و دانش بشناختم و بيازمودم ، به شهر

--> [ ( 1 ) ] گند : جند تازى شدهء آن است كه در متن آمده است . در اصل نام يكى از يكان‌هاى ارتش ساسانى بود كه سپس در كتب اسلامى به جاهايى گفته شد كه يك جند سپاه در آن نهاده بودند . ( ياقوت ) . [ ( 2 ) ] پادوسبان ( پاذگسپان Patgospan ) . كوات ، كشور را به چهار پادگس بهر كرد و هر يك را به يك پادوسبان سپرد . چهار پادگس در چهار سوى ايران بوده است : پادگس : Apaxtar ( شمال ) ، پادگس Nemroz ( جنوب ) ، پادگس Khvarasan ( مشرق ، خراسان ) ، پادگس Khvarvaran ( مغرب ، خوربران ) . ( كريستن سن ، ياسمى : 376 ، نولدكه ، زرياب : 303 ، دهخدا ، محمدى ، الترجمة و النقل : 67 ) .