[ جلد اول ] به نام خداوند بىانباز پيشگفتار پيرامون مسكويه ، متن عربى تجارب الامم ، و اين ترجمه از سال 1349 خورشيدى كه در صدد ترجمهء تجارب الامم ( از روى نسخهء اياصوفيا از طريق چاپ عكسى خاورشناس كايتانى ) برآمدم ، خود را در برابر اثرى مهم ولى با سرنوشتى شگفت ديدم كه در ميان آن اهميت و اين سرنوشت هيچ تناسبى نبود . از اين رو ، به جاى ترجمهء آن از روى يك نسخهء خطى كه تنها بخشى از آن به طور عكسى از سوى خاورشناسان تكثير ، و پاره‌اى از آن چاپ و پاره‌اى به انگليسى ترجمه شده بود و بخش عمدهء آن در كتابخانهء اياصوفيا ( تركيه ) متروك مانده بود ، بر آن شدم تا نخست به كار نابسامان متن عربى آن بپردازم . باشد كه يك چاپ منقّح - به همان معنى كه از نخستين چاپ يك اثر كهن چشم مىتوان داشت - در اختيار قرار گيرد و سپس ، به ترتيب پيشرفت در نشر مجلدهاى متن ، در ترجمه فارسى آن نيز به فراخور توان كوششى بكنم . نيز دريافتم كه مصنف اين اثر و آثار پرارج ديگر ، با آن همه والايى ، و آن پايهء بلند كه در تاريخ انديشهء اسلامى و ايرانى بر آن ايستاده ، و با آن همه ستايشى كه در نوشته‌هاى پراكندهء مورخان و زيست‌نگاران ، ( از معاصران‌اش گرفته ، تا نويسندگان ادوار متاخر از خودى و بيگانه ) دربارهء پايگاه بلندش و ارزش كم‌نظير كارهايش آمده است ، با اين همه ، يك بررسى اجمالى و كليدى كه به همهء جنبه‌هاى وى بپردازد ، تاكنون به زبان فارسى به انجام نرسيده است . چيزى كه بتواند همچون درآمدى فراگير ، راهگشاى پژوهندگانى گردد كه دربارهء او و كارنامهء علمى و ارزيابى كوششها و نقش او در روند تحول فرهنگ اسلامى و ايرانى بلكه جهانى پژوهش خواهند كرد . بويژه با توجه به اين نكته كه وى خود و كارهايش آيينهء تمام‌نماى عصر شكوفان تمدن اسلامى يعنى قرن چهارم است و همهء