بازگردانيد . وى مردى خردمند و دورانديش بود ، هميشه از راى ديگران سود مىجست و بسيار مىانديشيد . در كشور دارى از فرزانه‌اى ايرانى كه تنسر نام داشت و از هيربدان بود يارى مىجست كه در كشور دارى و كارسازىها با وى به تدبير مىنشست ، چنان كه سرانجام ملوك طوايف كه در پيرامون وى فرمان مىراندند ، به فرمان او سر نهادند و برترى وى بشناختند و چه از بيم و چه دلخواه ، به زير پرچم او در آمدند و سركشان ، همه را به جنگ رام كرد . [ 56 ] اردشير را جنگها و نيرنگهاست كه اگر همگى نوشته آيد اين نامه دراز شود . بهترين چيزى كه از او برجاى مانده است اندرز [ 1 ] اوست كه به شاهان پسين نوشته است . رونوشت [ 2 ] آن اين است : [ اندرز اردشير بابكان ] - « به نام خداوند مهر [ 3 ] از شاه شاهان ، اردشير پور بابك ، به شهر ياران پارس كه پس از وى شاه ايران شوند . درود بر شما و تندرست باشيد . بارى ، سرشت شاهان جز سرشت مردم است ، كه شاهان را به سربلندى و شادى و آسودگى و توانايى ، فزون بر سركشى و گستاخى و تبهكارى و خوش‌گذرانى ، سرشته‌اند ، و هر چند روزگارشان بيش پايد ، و پادشاهيشان بىگزند ماند ، اين چهار خوى در ايشان فزونى گيرد ، تا كارشان به سرمستى فرمان‌روايى كه از سرمستى باده سخت‌تر است كشد . چنان كه بدبختىها و لغزشها و دگرگونىها و دشوارىها و زشتى چيرگى روزان ، و ننگ زورگويى روزگار را ، از ياد ببرند ، و دست و زبان در كردار و

--> [ ( 1 ) ] در متن : عهد ، كه آن را عهد اردشير ، وصيتنامهء اردشير ، و اندرز اردشير نيز گفته‌اند . اين متن از ويژگيهاى كتاب تجارب الامم است . پس از اوستا كهن‌ترين متنى است كه به صورت كتاب مدون از روزگار پيش از اسلام بر جاى مانده است ( مينوى ، مقدمه نامهء تنسر به گشنسپ ص 19 . تهران ، خوارزمى 1354 . ) [ ( 2 ) ] در متن : و هذه نسخته . [ ( 3 ) ] در متن : باسم ولى الرحمة .