آيين‌هاى نوروز « 1 » در پيچ و خم‌هاى تاريخ نوروز ، اين عيد كهن سال كه گنجينه‌اى از سنّت‌هاى دل‌پذير است تاريخى بس دراز و عبرت‌انگيز دارد . از روزگاران بسيار قديم كه تعيين تاريخ آن حتى از عهدهء تاريخ هم بيرون است تا امروز اين عيد با تمام سنتها و آداب و رسوم خود همچنان در فراز و نشيب تاريخ و از خلال حوادثى عظيم راه خود را بازكرده و دنياى افسانه‌اى قديم را به عصر دانش امروز پيوسته است . « اين عيد در طى تاريخ طولانى خود نه تنها در تاريخ ايران بلكه در تاريخ همهء ملت‌هايى هم كه با فرهنگ ايرانى آشنا شده‌اند آثار بسيارى از خود به جاى گذارده است ، و آثارى كه از آن در تاريخ و ادبيات عربى برجاى مانده كم نيست . از نخستين دوره‌اى كه دولت خلفا تشكيل شد نام « نوروز » هم پيوسته با آن قرين بود زيراكه اين روز در همهء دوره‌هاى اسلامى همچنان آغاز سال خراجى و محور عمليات ديوان خراج باقى ماند . و در طى صدها سال كه اين عيد به وسيلهء دبيران ديوان و وزيران ايرانى در دستگاه خلافت و مخصوصا در دورهء عباسى با فرّ و شكوه خاص گرفته مىشد ، شعرا و نويسندگان عرب يا عربىزبان در تهنيت اين عيد چكامه‌ها سروده و سنّتهاى آن را به طرق گوناگون ستوده و توصيف كرده‌اند . ازاين‌رو اين عيد ، هم در تاريخ سياسى و اجتماعى اعراب ، و

--> ( 1 ) . اين مقاله از كتاب « قافله سالار سخن » يادنامهء دكتر پرويز ناقل خانلرى از ص 255 - 272 چاپ تهران ، 1370 ه . ش . نقل شده است .