محمد مهدى ملايرى

326

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

اوصافى است كه در اسلام دربارهء « صراط » ذكر كرده‌اند . آدمى حساب اعمال خود را در آنجا پس مىدهد ، اگر نيكوكار باشد ، از پل به آسانى مىگذرد و به بهشت مىرود و در آنجا در جوار پروردگار « اهورامزدا » جاودان مىماند ، و اگر گناهكار باشد در دوزخ مىافتد و در آنجا با ديوان به عذاب جاودانه گرفتار مىشود . و هرگاه نيكيها با بديها برابر بود او را به عالم برزخ كه زردشتيان « هستگان » مىنامند خواهند برد ، و در آنجا تا روز حساب كه به اعمال او در محكمهء عدل الهى « اكا » رسيدگى كنند خواهد ماند . اينك كه كلياتى از دين زردشتى را از جهات مختلف آن ، و همچنين شمه‌اى از معتقدات زردشتى را دربارهء دو جهان خاكى و مينوى ، مورد گفت‌وگو قرار داديم ، شايسته است كه نگاهى كلى نيز بر فلسفهء اين دين از نظر زندگى مادى دنيوى بيفكنيم ، و هدفهاى اساسى آن را از ماوراء شعائر و مناسك و سنتها كه غالبا حقيقت را مىپوشانند به دست آوريم . گفتيم كه دين زردشتى ، همچنان‌كه نمايندهء يك تحول اساسى در عقيدهء دينى و زندگى روحى ايران است ، همچنان نشان‌دهندهء يك تحول اقتصادى و اجتماعى جامعهء ايرانى نيز مىباشد . جامعه‌اى كه از مرحله‌اى در زندگى اقتصادى و اجتماعى خود به مرحلهء ديگرى قدم گذاشته و تحول يافته بود . اين دين در جامعه‌اى بوجود آمد كه از لحاظ اقتصادى براساس كشاورزى استوار بود ، و از لحاظ اجتماعى و سياسى نيز به آن پايه از پيشرفت كه لازمهء تأسيس دولتى بزرگ و نيرومند است رسيده بود . در جامعه‌هاى كشاورزى افراد بيش از قبايل چادرنشين سيار با زمين بستگى پيدا مىكنند ، زيرا آنها ناچارند در يك محل به‌طور دايم اقامت كنند و روزى خود را با تحمل هر سختى و مشقت هم كه شده از آن به دست آورند ، بدين‌جهت براى آنها زمين و تمام عوامل و عناصرى كه براى كشاورزى مفيد و موجب آبادانى زمين مىگردد مورد ستايش و احترام است و آنها را آفريدهء يزدان مىشناسند ، چنان‌كه عناصر زيانكار را ملعون و ديو آفريده مىخوانند . و در هرحال معيار خوبى و بدى چه