محمد مهدى ملايرى

246

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

همين مجله مورد گفت‌وگو قرار گيرد . يكى از خصوصياتى كه در روابط بين فارسى و عربى ديده مىشود و شايد در بين هيچ دو زبان ديگرى نظير نداشته باشد اين است كه گاهى براى بيان يك معنى در زبان عربى كلمهء فارسى و در زبان فارسى كلمهء عربى به كار مىرود و اين امرى است شگفت و از نظر تحقيق دربارهء روابط تاريخى اين دو زبان بسيار قابل توجه مىباشد . در اين مقال از چند نمونه از اين گونه كلمات سخن رفته و تا آنجا كه وقت و فرصت اجازه مىداده و دسترس به كتاب و مآخذ لغوى بوده دربارهء تحولات تاريخى هريك نيز شرح مختصرى افزوده شده است ، شايد براى كسانىكه در پى معرفت اين‌گونه مسايل هستند سودمند افتد . بخشيش ، بخشش - انعام در زبان عربى پول اندكى را كه معمولا به مزدوران كوچك علاوه‌بر مزد آنها ، يا به مردم تهيدست و بىچيز يا به پيشخدمت كافه و رستوران و مهمانخانه مىدهند ، يعنى همان چيزى را كه در فارسى انعام مىگويند بخشيش يا بخشش مىخوانند . بخشش در فارسى اسم مصدر بخشيدن است كه به معنى دادن چيزى است به كسى بلاعوض و بىآنكه در مقابل كارى باشد ، اعم از اين‌كه آن چيز كم يا زياد يا مقام شخص بخشنده بالاتر يا پايين‌تر از گيرنده باشد ، ولى در معنى عربى آن چنان كه گفتيم فرق مختصرى با اين معنى فارسى پيدا شده است ، زيرا اين كلمه در اين زبان در مطلق معنى بخشيدن به كار نمىرود و تنها استعمال آن در اين معنى است كه ذكر كرديم . بخشش در زبان عربى مانند همه يا بيشتر كلماتى كه از زبانهاى ديگر در آن وارد شده هيأت فارسى خود را از دست داده است . با آن مانند يك ماده عربى رفتار كرده‌اند . از آن فعل بخشش بر وزن فعلل به معنى انعام دادن ساخته و آن را بر وزن فعاليل ( بخاشيش ) جمع بسته‌اند . ورود اين كلمه به زبان عربى ظاهرا خيلى قديم نيست و شايد در دورهء