محمد مهدى ملايرى
219
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
غرض از آنچه ذكر شد بيان اين مطلب است كه جويندگان لغت و كسانى كه بخواهند درصدد تحقيق دربارهء معربات از فارسى و جمع و تدوين آنها برآيند بايد گذشته از آمادگى علمى و ممارست كافى در اين زمينه از دشواريهاى اين كار و لغزشگاههايى كه در اين راه وجود دارد كه نه تنها جويندگان تازهكار بلكه مردان آزموده و ارباب علم و اطلاع را هم بدام خود كشيده ، به خوبى آگاه باشند و اين را بدانند كه هرچه در كتب لغت در اينباره يافتند بىتحقيق و پىجويى كامل آن را حجت نشمرند . البته منظور اين نيست كه هركس به خود حق دهد كه در گفتهء بزرگان ادب و لغت به ديدهء شك و ريب بنگرد . روى سخن در اينجا با كسانى است كه با سرمايهء كافى و با داشتن خصائلى كه براى اينگونه تحقيقات ضرورى است ، همچون دقتنظر و حسن تشخيص و ممارست لازم و صبر و شكيبايى به تحقيق و تتبع مىپردازند . اين دسته از ارباب علم و تحقيق هستند كه نه تنها حق دارند بلكه وظيفه دارند كه در نوشتهها و گفتههاى علما و محققان چه علماى گذشته و چه محققان حاضر با نظرى نكتهبين نگاه كنند و آنها را به محك نقد آشنا سازند و با ترازوى خرد و دانش خود بسنجند و سهو و اشتباهاتى كه در آنها هست بازيابند ؛ و اين را بدانند كه نه تنها باب علم در اين زمينهها هيچوقت مسدود نيست ، بلكه در حال حاضر در اثر پيشرفت رشتههاى مختلف علوم باب علم بازتر از هروقت است ، و وسايلى كه براى تحقيقات در اختيار علما و محققان است قابل مقايسه با گذشته نيست ، و اگر محققان جوان ادبيات فارسى بتوانند آن روح دانشدوستى و همّت و اخلاصى هم كه در بزرگان علم و ادب گذشته بود با وسايل علمى عصر حاضر توأم كنند ، زبان و فرهنگ فارسى چهرهء روشنترى خواهد يافت .