محمد مهدى ملايرى

211

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

كلمه‌ها صورت مىگيرد و در اصل ريشه تغييرى حاصل نمىگردد و كلمات عربى هم كه در ساختن افعال فارسى به كار مىروند همچنان صورت اصلى خود را حفظ مىكنند و حتى در موارد بسيار كمى هم كه خود كلمه عربى تبديل به فعل فارسى مىشود مانند فهميدن و طلبيدن باز اصل ماده فعل يعنى فهم و طلب در همه صيغه‌هاى آن هم‌چنان دست‌نخورده باقى مىماند ، ولى در عربى اصل ماده تغيير شكل مىدهد و تغيير شكل هم تنها به يك صورت نيست ؛ در بعضى موارد با تغيير حركات و سكنات و در بعضى موارد با افزودن اضافاتى بر اول يا آخر و يا واسط كلمه است ، به‌طوريكه اصل كلمه سالم نمىماند . و اين امر در كلمات خارجى وقتى با دگرگونىهايى كه معمولا اين‌گونه كلمات در زبان عربى بدان دچار مىشوند توأم گردد ، آنها را به چنان صورتى درمىآورد كه بازشناختن آنها بسيار دشوار است ، به‌خصوص اگر اصول آنها هم متروك يا نامعروف شده باشد . شايد براى درك اين خاصيت بهتر باشد كه به جاى مراجعه به كلمات قديم ، كه در طى استعمال هم شكل عربى و هم شكل اصلى آنها تغيير زياد يافته و ارجاع آنها به اصلشان احتياج به شرح و تحقيق دارد ، به معربات جديد كه هنوز از زمان تعريب آنها چيزى نگذشته و اصول آنها هم شناخته و معروف است مراجعه كنيم . مثلا در روى شيشه‌هاى شير يا ماست بعضى از كارخانه‌هاى لبنيات‌سازى در لبنان جزء اوصاف آن يكى هم كلمه « مبستر » را مىنويسند . اين كلمه داراى هيأتى است كاملا عربى و به صورت اسم مفعول از فعل بستر يبستر ، ولى اصل آن عربى نيست . اين فعل از كلمه پاستور ( Pasteur ) گرفته شده و مبستر يعنى پاستوريزه شده . نرفزة مصدر ديگرى است كه از كلمهء ( Nerveux ) به معنى عصبانى شدن گرفته شده و از آن صيغه‌هاى چندى اشتقاق يافته و همچنين است تلفزة « 1 » مصدر اشتقاقى از تلويزيون به معنى پخش چيزى از تلويزيون . و دبلجة

--> ( 1 ) . تلفزة : الترئية من بعد ، و ذلك باحالة المنظر الى نبضات كهرطيسية « كهربائية مغنطيسية » -