محمد مهدى ملايرى

195

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

الس هاوزن بر طرف شد . يكى افتادن الف و ديگر اين مطلب كه « ويد » ( آن‌چنان كه در نسخهء بلاذرى اشكارا به چشم مىخورد ) به صورت يك واژهء فارسى در فرهنگها موجود است و معنايش هم [ در زمينه مورد بحث ] پرنامناسب نيست . در عوض نمىتوانم درستى [ عبارت ] « اكتب و ايضا » را در الفهرست و درستى ترجمه « و ايضا » را كه دكتر الس هاوزن به « و اندكى بيش از آن » بدست داده ، بپذيرم . در اين مورد متن بلاذرى بر الفهرست تقدم دارد كه ترجمهء آن ساده و چنين است : « برابر اين را نيز قادرم بدست بدهم . زيرا وند به عربى نيف مىباشد . » الس هاوزن در بخش دوم گفتارش گواه استوارى در تأئيد اين موضوع كه واژه‌هاى فارسى در عربى غالبا به شكل كهن‌تر و نزديك به پهلوى ديده مىشوند ، بدست مىدهد . وى در اين بخش نشان مىدهد كه تلفظ عربى « ويه » در سيبويه و مانندش ، شكل كهن خويش را نگه داشته است . درحالىكه « - ويه » كه وسيله عربها اخذ گرديده ، جديدتر بوده و در ايران پديد آمده است . دستوريان عرب متفق القول تلفظ « ويه » را خواستارند . از اشعار عربى كه از آن‌دو شاهد توسط دكتر الس هاوزن در بررسىاش نقل شده و نگارنده نيز به نقل از اغانى XVIII ، 74 ، 4 حمويه را بدان مىافزايد ، به‌خوبى برمىآيد كه اين شيوه تلفظ ، واقعا متداول بوده است . در مقابل در زمان مأمون ، در بغداد تلفظ ( oja ) دست‌كم در زبان توده مردم معمول بود ، مانند قصر عبدويه در يك شعر عاميانه كه مربوط به زمان محاصرهء بغداد مىشود . به موازات ( بويه ، به فتح سوم ) ، نام بويه ( ذهبى ، مشتبه ، 94 ) نيز وجود داشت . در كنار سسويه ( واو مفتوح - ياء مضموم ) برخى نيز سسويه مىگفتند كه بعدها حتى نويسندگان دانشمندى چون مقريزى اين وجه تلفظ را درست دانستند .