محمد مهدى ملايرى

191

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

يادآورى و بزرگداشت آن‌دو دانشمند دست از دنيا كوتاه ، ترجمهء مقالهء دخويه را كه كوتاهتر و دربردارندهء راه‌حل نهائى است به خوانندگان مجلهء آينده پيشكش مىنمايم . پيش از دخويه ، الس هاوزن گفتارى به نام « دربارهء نشان دادن اعداد كسرى در خط پهلوى » « 1 » در « مجلهء گزارشهاى ماهيانهء فرهنگستان علوم برلين » در سال 1882 نشر داد كه در آن سه واژهء فارسى را كه گذشته از كتاب بلاذرى در الفهرست نيز آمده بود ، مورد بحث قرار داد . ( الفهرست به ويراستارى فلوگل در آن موقع انتشار يافته بود و دخويه براى حل مشكلات لغوى پيشنهادهايى داشت ) . الس هاوزن با توجه به تحقيقات زبان‌شناسانى چون اشپيگل ، وستر گارد و ديگران واژه‌هاى دهويه - ششويه - و « ويد » را بررسى مىكند و راه‌حلهائى پيشنهاد مىنمايد و به عقيدهء دخويه كه معتقد بود ، كلمات را در متن اصلى نبايد دستكارى نمود مؤدبانه برخورد مىنمايد . دخويه اگرچه همهء پيشنهادهاى الس هاوزن و شيوهء اثبات و استدلال وى را نپذيرفت ولى برپايهء معلومات و نكته‌سنجىهاى الس هاوزن موفق شد ، راه‌حل نهائى و استدلال آن را خود به صورت مقالهء كوتاهى به دست بدهد كه در سال 1882 در مجلهء « انجمن خاورشناسان آلمان » ( Z . D . M . G . ) جلد 36 انتشار يافت . « 2 »

--> ( 1 ) . Olshausen , J . : Uber die Bezeichnung der Bruchzahlen in Pahlavi Schriften in Monatsberichte der koniglich preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin , 1882 , S . 675 - 696 . الس هاوزن خاورشناس آلمانى در 1800 ميلادى زاده و در 1882 م . درگذشته است . او زبانهاى خاورى را در پاريس نزد سيلوستر دوساسى آموخت و در كيل مرحله دكترا را گذراند . نوشته‌هاى زيادى دربارهء اديان ، زبانها و تاريخ دارد . در زبانهاى ايرانى ، تاريخ خط پهلوى ، مطالب مربوط به اشكانيان ، سكه‌هاى اسپهبدان طبرستان و . . . نيز آثارى دارد . فهرستى نيز از دستنوشتهء فارسى در كتابخانهء شاهى كپنهاك ، فراهم آورد كه به وسيلهء F . Mehren تكميل شد و در سال 1857 به چاپ رسيد . ( 2 ) . De Goeje , M . J . : Die persischen Bruchzahlen bei Beladhori , in Zeitschrift der Deutschen Morgenland lischen Gesellschaft , Bd . 36 , 1882 , S . 339 - 341 .