نخست از واژهء ششويه شروع كنيم . عبارت عربى كه در آن اين كلمه آمده در فتوح البلدان و الفهرست چنين است : « فقال له ( - لصالح ) مردانشاه بن زادان فرخ كيف تصنع بدهويه و ششويه ؟ قال اكتب عشر و نصف عشر » كلمهء عشر را اگر به ضم عين بخوانيم چنان كه در اصل هم همين‌طور است معنى اين عبارت مىشود همان عشر و نيم عشرى كه تا چندى پيش در دفاتر مالياتى و ديوانى ايران هم موارد استعمال فراوان داشت و ايرانيها هم با آن آشنائى كامل داشتند و مىدانستند كه عشر يعنى ده يك و نيم عشر يعنى بيست يك و چون اين را در قالب فارسى قديم بيان كنند مىشود دهويه و بيستويه و درك اين مطلب هم ، كه در دوران گذشته كه نقطه‌گذارى كلمات رواج نداشته بيستويه به آسانى به سسويه و سپس به ششويه تحريف شده دشوار نيست . حال ببينيم اين راه ساده و سرراست در كجا و چگونه منحرف شده و از آن‌چه اشتباهها برخاسته است . مترجم فارسى الفهرست اين عبارت عربى را چنين ترجمه كرده است : « مردانشاه پسر زادان فرخ گفت با دهويه و ششويه چه مىكنى ؟ گفت آن را ده و نصف ده مىنويسم . » اين نخستين اشتباه و ناشى از آن است كه مترجم فاضل عشر و نصف عشر را به فتح عين يعنى عشر و نصف عشر خوانده و اين سهوى است كه اگر دقت نشود براى هركس ممكن است پيش بيايد . و در حاشيه در توضيح اين مطلب چنين نوشته است « دهويه و ششويه به معنى عشر و سدس است و چون در صدر اسلام كتابچه‌هاى مالياتى عرب به زبان فارسى بود ، و در اسلام خمس و زكات از منابع درآمد به شمار مىرفت ، و خمس در فقه به شش قسمت منقسم مىگرديد ، ظاهرا در فارسى به رقم ششويه نگاهدارى مىشد ، و مؤيد اين معنى گفتهء صالح است كه گويد به جاى دهويه و ششويه مىنويسم ده و نصف ده ، و نصف ده خمس است كه همان خمس مالياتى باشد . » ( فهرست ابن نديم ترجمه رضا تجدد ، چاپ دوم ، تهران ، 1346 خورشيدى ، ص 422 ) . در اين توضيح هم دو اشتباه ديگر راه يافته كه ناشى از همان سهو نخستين است ؛ يكى اين‌كه در آن آمده