محلهايى كه بايد براى به كار انداختن جنگ‌افزارهاى لازم همچون منجنيقها و ارّاده‌ها و نردبانها ، يا براى نقب زدن انتخاب گردد چگونه مشخص گردد ، و براى درهم شكستن روحيهء محاصره‌شدگان و وادار ساختن آنها به تسليم به چه كارهايى دست مىزنند . « 1 » در مآخذ ديگر عربى اسلامى هم مطالبى از اين دست به نقل از نوشته‌هاى ايرانى در مسائل مربوط به جنگ مىتوان يافت مانند دو قطعه كه جهشيارى در الوزراء و الكتّاب آورده يكى را بعنوان حكايت از « رسم پادشاهان ايران » « 2 » و ديگرى را به نقل از « عهد شاپور به پسرش هرمز » « 3 » و مانند چند قطعه از همين عهد شاپور كه عامرى نيشابورى در كتاب السعادة و الاسعاد نقل كرده است . « 4 » از كتابهايى هم كه در همين زمينه از پهلوى به عربى ترجمه شده بوده ، دست‌كم دو كتاب از آنها تا قرن چهارم هجرى وجود داشته و ابن نديم آنها را ديده و وصف كرده ، يكى از آنها كتابى بوده در « تعبيهء جنگ و آداب اسواران و اين‌كه پادشاهان ايران چگونه مرزبانانى بر مرزهاى چهارگانهء شرق و غرب و شمال و جنوب مىگمارده‌اند » و ديگرى در « آداب جنگ و دژگشايى و شهرستانى ، و كمين كردن ، و روانه ساختن جاسوسان و اعزام پيشاهنگان و رسته‌هاى ديگر از سپاهيان ، و ساختن پادگانها » . ابن نديم دربارهء اين كتاب اخير نوشته ، چنان‌كه در اصل آن آمده بوده ، آن را براى اردشير بابكان پرداخته بوده‌اند . « 5 » در آيين تيراندازى هم دست‌كم تا قرن چهارم هجرى ترجمهء عربى يك كتاب وجود داشته كه ابن نديم آن را به نام آيين الرمى ذكر كرده و گفته برخى آن را از بهرام گور مىدانند و برخى هم از بهرام چوبين . « 6 » آنچه در اين‌جا ذكر شد نوشته‌هايى بوده است كه از دوران ساسانى در زمينه‌هاى مربوط به امر مملكتدارى و رسم و آيين دربار و ديوان شاهى بوسيلهء

--> ( 1 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 112 - 115 . ( 2 ) . الوزراء و الكتّاب ، ص 4 . ( 3 ) . همان كتاب ، ص 6 - 7 . ( 4 ) . السعادة و الاسعاد ، ص 295 و 297 و 299 و 331 . ( 5 ) . الفهرست ، ص 314 . ( 6 ) . الفهرست ، ص 314 .