محمد مهدى ملايرى

150

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

جلو افتادن نوروز بوده ، بيان كرده ، و نتيجهء آن را هم كه اصلاح تقويم و به عقب‌بردن نوروز بوده به تفصيل نوشته است . « 1 » برخى از مشاغل دربارى هم با نام فارسى خود در دولت خلفا راه يافته بوده است كه ذكرى از آنها در مآخذ اسلامى يافت مىشود . اين‌گونه مشاغل را بيش از همه در كتاب مفصل صبح الاعشى مىتوان يافت . اين كتاب هرچند در اواخر قرن هشتم و اوايل قرن نهم هجرى تأليف شده و عمدهء مطالب آن هم دربارهء مشاغل ديوانى و دربارى مصر است ، ولى از آن‌جا كه بسيارى از آن مشاغل با نامهاى فارسى آنها در دورانى خيلى قديمتر از تاريخ تأليف اين كتاب از خلافت عباسى به دربار مصر راه يافته و در آن‌جا تا حدى از تغيير و تحولى كه اين مصطلحات در دولتهاى شرقى دچار آن شده‌اند در امان مانده ، ازاين‌رو زمينه‌اى براى تحقيق در اين باب توانند بود . مؤلف اين كتاب در بيان اين مطلب كه بسيارى از نامهاى مشاغل و سازمانهاى دربارى مصر فارسى بوده‌اند با اين‌كه مصر در دوران اسلامى مجاور ايران نبوده ، گويد اين مشاغل و القاب در زمان خلافت فاطمىها و ايوبىها از خلافت بغداد كه گردانندگان آن غالبا فارسىزبان بوده‌اند به اين كشور ( يعنى مصر ) انتقال يافته . « 2 » براى تحقيقى دقيق‌تر در اين‌باره بايد اين نامها و مشاغل وابسته به آنها را به دو دسته تقسيم كرد : يكى آنها كه از قديم از دربار عباسيان به دربار مصر راه يافته و چنان‌كه ذكر شد براى راهيابى به مشاغل دربار ساسانى راهنمايانى مفيد توانند بود ، و ديگر آنها كه براى مشاغلى كه در دربار مصر بنابر مقتضيات محلى بوجود آمده و آنها هم برطبق سنّت يا به نامهاى فارسى يا مركب از فارسى و عربى خوانده شده‌اند . معمولا وقتى سخن از دربار و مراسم دربارى مىرود بيشتر به جنبه‌اى از آن توجه مىشود كه به تشريفات ظاهرى بازمىگردد ، يا از مراسمى ياد مىشود

--> ( 1 ) . بيرونى ، الآثار الباقية ، طبع زاخائو ، ليپزيگ ، 1923 ، ص 31 - 32 . ( 2 ) . قلقشندى ، صبح الاعشى ، ج 5 ، ص 453 .