خطاى فاحشى هم از او كه در تمام تطبيق‌هاى سيصد و پنجاه‌گانه‌اش حتى يك مورد هم درست نباشد نه تنها عجيب بلكه باورنكردنى به نظر مىرسد . از اين روى در اينجا نخست به بيان آن نظر سپس به مطلبى كه در اين مورد گفتنى است مىپردازيم ، باشد كه بررسى اين مطلب پرتو بيشترى بر موضوع اصلى اين فصل يعنى گاهشمارى ايرانى در ديوان عربى بيفكند . نخست نظر تقىزاده : نظرى دربارهء اين فهرست « حمزهء اصفهانى كه تصرفات وى در تاريخ هم از روى حساب ديده مىشود در كتاب تواريخ ملوك الارض و الانبياء « 1 » جدولى مشروح براى موقع نوروز ( اول فروردين ) در ماه‌هاى عربى از سالهاى هجرى از سال اول هجرت تا سال تأليف كتاب در سنهء 351 درج كرده كه كاملا بىاساس و سرتاپا به خطا است و فقط مبنى بر حساب عاميانه است ، از روى ميزان علاوه كردن 11 روز درست و بىكم و زياد در هر سال بر سال قمرى عربى و فرض سىروز تمام بودن هر ماه عربى كه اين 11 روز بر آن اضافه مىشود . به اين طريق نه تنها كليهء تطبيق‌ها غلط است و غالبا هركدام يك ماه تا چهل روز و يا كمتر و يا بيشتر با حقيقت فرق دارد بلكه عجيب‌تر از همه آن است كه سال ماقبل تأليف كتاب را كه سال 350 باشد نيز نوروز را در 28 صفر ( يعنى نوزده آوريل رومى ) ثبت كرده ، در صورتى كه به حساب صحيح و برطبق ساير تطبيقات كه در كتب قديمه آمده نوروز آن سال در 26 مارس رومى و 5 صفر عربى بوده است . حتى نوروز سال اول هجرت را هم كه در ماه‌هاى رومى به‌طور صحيح 18 حزيران ( ژوئن ) مىنويسد باز به غلط اول ذى القعده مىشمارد ، در صورتى كه اول ذى القعده از سال اول هجرت مطابق 7 ماه ايار ( مه ) رومى بوده است . براى سال مبدأ تاريخ يزدگردى هم نوروز را در 9 صفر مىگذارد كه باز مطابق 7 ماه مه مىشود در صورتى كه اجماعا در 16 ژوئن ( حزيران ) بوده است .

--> ( 1 ) . فصل ششم از باب دهم كتاب تاريخ سنى ملوك الارض و الانبياء .