محمد مهدى ملايرى
91
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
اخبار مهم كه منظور تعيين دقيق تاريخ آنها بوده ، ذكر روز و ماه بر روال تاريخهاى فارسى عينا از روى همان مآخذ نقل شده ، چنان كه طبرى تاريخ روزى كه خسرو پرويز را گرفته و به زندان افكندهاند چنين بيان كرده است : « و طلب فأخذ ماه آذر و روز آذر و حبس فى دار المملكة » . « 1 » يعنى به دنبال او گشتند و او را در ماه آذر و روز آذر ( روز نهم آذر ) گرفتند و در پايتخت به زندان افكندند » و تاريخ كشتهشدن او را هم با اين عبارت آورده است : « و كان قتله ماه آذر روز ماه » ؛ يعنى كشتهشدن او در ماه آذر و روز ماه ( روز دوازدهم آذر ) بود . و روزى را هم كه بزرگان بر شهربراز ( كه به نظر آنان به ناحق بر تخت سلطنت نشسته بود ) برآشفتند و او را كشتند ، چنين نوشته است : « و كان ذلك اسفندارمذ ماه و روز ديبدين » ؛ يعنى ، و اين واقعه در ماه اسفندارمذ و روز ديبدين ( دى به دين ) روى داد ( طبرى ، 1 / 1064 ) . حمزهء اصفهانى در ذكر تاريخهاى واليان طبرستان كه آن را از زمانى كه حسن بن زيد علوى با كمك ياران ديلمى خود در سال 250 هجرى بر آنجا دست يافت تا پايان حكومت حسن بن بويه در سال 329 هجرى كه جمعا 9 والى بودند همگى را با تاريخ ماه و روز فارسى در جنب تاريخ عربى نوشته كه از آن معلوم مىشود كه اين تاريخ يعنى به كار بردن روزهاى سىگانه رسمى و مورد عمل به جاى هفتهء آن منطقه بوده است . « 2 »
--> ( 1 ) . طبرى 1 / 1043 . ( 2 ) . در كتاب « سنى ملوك الارض و الانبياء » فصل آخر كتاب ( الفصل العاشر من الباب العاشر ) تاريخ بسيارى از اين نه تن و ديگران بدين صورت آمده است : الحسن بن زيد . . . ثم مات بها ( - طبرستان ) ليوم الاثنين لثلاث خلون من رجب سنة سبعين و مأتين ماه شهريور روز باد . محمد بن زيد . . . و فدر مات بسارية طبرستان لثمان بقين من رجب سنة ستين و مأتين ماه اردىبهشت روز هرمزد . محمد بن هارون . . . و قتله زيد بن محمد يوم الجمعة الخامس من شوال سنة سبع و ثمانين و مأتين ماه شهريور روز آسمان .