تاريخ و فرهنگ ايران كه توضيح‌گر دوران انتقال از عصر ساسانى به عصر اسلامى و حاصل بازپرداخت و تدوين بخشى از يادداشت‌هاى چهل سال تدريس استاد دكتر محمد محمدى ملايرى در دانشگاه تهران و دانشگاه‌هاى دولتى لبنان و امريكايى بيروت است ، گامى است مؤثر كه انتشارات توس در همواركردن راهى برداشته كه راه تمدن‌ها و راه تفاهم ملت‌ها نام گرفته است . مجلد اول به توضيح زمينه‌هاى فرهنگى ، سياسى و اجتماعى اين دوره تخصيص يافته و پرده از بسى ابهامات ناشى از تعريب بركشيده است . مجلد دوم و سوم كه هر دو دل ايرانشهر ( بخش اول و دوم ) نيز نام دارند ، به توضيح جغرافياى فرهنگى و تاريخى سرزمينى اختصاص يافته‌اند كه عراق نام داشت و استان مركزى و كانون فرهنگى ايران تلقى مىشد . مجلد چهارم ؛ تحت عنوان : زبان فارسى همچون مايه و مددكارى براى زبان عربى در نخستين قرن‌هاى اسلامى . مجلد پنجم ، در نقد و بازشناساندن فرهنگ و متون پهلوى راه‌يافته به سرزمين‌هاى عربى و ادب فارسى عصر ساسانى تحت عنوان : نظام ديوانى ساسانى در دولت خلفا و ديوان خراج كه در دست انتشار است و به زودى عرضه خواهد شد . دو مجلد پيوست‌ها تكمله‌اى است بر مجموعه‌ى مجلدات قبلى اين اثر كه در حوزه‌هاى ايران‌شناسى ، تاريخ و زبان‌شناسى است .