محمد مهدى ملايرى
431
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
است كه به تمامى نزد ما آيد ما به بخشى از او هم قانع هستيم و رنج از او برمىداريم سر بىتن او را به دربار بفرستند . ثعالبى پس از ذكر اين توقيع گويد : و توقيعى را كه منصور به يكى از سردارانش كه خطايى مرتكب شده بود به اين مضمون نوشت : « يا هذا ان كان رأسك قد اثقلك خفّضنا عنك » از اين توقيع خسرو پرويز برگرفته ، « 1 » ولى نصر الله منشى كه ظاهرا اين توقيع را از غرر السير گرفته - چه اين كتاب را جزء منابع خود ذكر كرده ، از گفته ثعالبى كه دربارهء تقليد وى از توقيع خسرو پرويز نوشته ذكرى به ميان آورده ، و در احوال منصور نوشت « عاملى را به حضرت استدعا كرد عذرى نهاد و گرد تخلف برآمد و تقاعد نمود » . مثال او را بر اين جمله توقيع فرمود كه « ان ثقل عليه المصير الينا بكلّه فانّا نقنع منه ببعضه و نخفّف عنه المؤونه ، فليحمل رأسه الى الياب دون جسده » . « 2 » اينها چند نمونه بود از مواردى كه مىتوان با پىجويى آنها در آثار متأخر مسير آنها را تا هنگامى كه به خورد زبان عربى رفته و نام منابع فارسى آنها و همچنين نشانههاى ديگرى كه دلالت بر اصل و منشاء آنها داشته از ميان رفته و به صورت عربى درآمده است تشخيص داد و مسلم است كه اگر استقراء بيشترى شود نمونههاى بيشترى مىتوان يافت .
--> ( 1 ) . غرر السير ، ص 689 - 690 . ( 2 ) . كليله و دمنه به تصحيح مجتبى مينوى ، ديباچهء مترجم .