محمد مهدى ملايرى

380

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

گذشته از اين عهد در دوران ساسانى بسيارى از آيينهاى تغييرناپذير سلطنت را هم از اردشير مىدانستند در كتاب التاج فى اخلاق الملوك ، منسوب به جاحظ كه چنان كه در جاى خود ذكر شده « 1 » براساس يكى از تاجنامه‌هاى ساسانى تأليف شده ، پس از ذكر برخى از آيينهاى دربارى آمده است : « و بر اين منوال بود منش خاندان ساسانى از شاهان و فرزندان ايشان و به همين سياست هم اردشير بابكان آنها را ملزم ساخته بود و اين آيين همچنان در آنها پايدار بود تا پادشاهى خسرو پرويز كه وى آن را تغيير داد و اين يكى از گناهانى بود كه چون شيرويه بر او چيره شد او را به سبب ارتكاب آنها مستوجب عقوبت شمردند » . « 2 » و از شاهانى كه بيش از همه به اين عهد و سيرت اردشير توجه داشت و به گفته ثعالبى آن را زمام‌دار كارها و پيشواى رفتار خويش ساخته بود خسرو انوشيروان بود . « 3 » و حتى تجديد تاريخ و تثبيت نوروز را هم از كارهاى او مىشمردند . « 4 » به طورى كه وقتى متوكّل خليفه عباسى ناچار شد كه نوروز را كه به سبب اهمال در كبيسه جاى آن تغيير يافته و اين امر موجب نابسامانى در امر خراج شده بود دوباره به جاى اول خود برگرداند و مهندسان و منجمان با حسابهاى خود جاى آن را تعيين كرده و متوكل بدان عمل نمود بحترى شاعر در قصيده‌اى كه بدين مناسبت در ستايش او سروده بود چنين گفت : ان يوم النيروز قد عاد للعهد الذى كان سنّه اردشير

--> ( 1 ) . در كتاب الترجمه و النقل عن الفارسيه . . . ص 209 به بعد . ( 2 ) . كتاب التاج فى اخلاق الملوك ، ص 9 . ( 3 ) - تاريخ غرر السير ، ص 606 . ( 4 ) . مسعودى علت تصرف اردشير را در تاريخ چنين نوشته كه چون مدت سلطنت ملوك الطوائف - 517 سال بود ( مروج ، 1 / 276 ) و در كتاب اوستا آمده بوده كه پس از هزار سال سلطنت و دين ايرانيان از ميان خواهد رفت و هنگامى كه اردشير به شاهى رسيد پانصد و اندى سال از اسكندر مىگذشت و تا پايان هزار سال تقريبا دويست سال بيشتر باقى نمانده بود ، پانصد و اندى سال پس از اسكندر را نصف كرد و آغاز پادشاهى خود را از روز غلبه بر اردوان دويست و شصت سال پس از اسكندر شمرد . مسعودى گويد و به همين سبب ميان ايرانيان و ديگران در تاريخ بعد از اسكندر اختلاف افتاد و تاريخ ملوك الطوائف ( اشكانيان ) هم پريشان گرديد . ( التنبيه و الاشراف ص 97 و 98 ) .