محمد مهدى ملايرى
368
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
ايران به اعراب راهيافته و در دربار خلفاى عباسى هم ارج و منزلتى يافته بود در مآخذ اسلامى مىيابيم ، يكى تيراندازى با كمان و گلوله كه آن را در فارسى گروهه مىگفتند . و در عربى جلاهق جلاهقات خوانده شده « 1 » و در زمان خلافت عثمان در مدينه رواج كامل يافت . و ديگر تيراندازى با نشّاب به برجاس كه به گفتهء مسعودى نخستين كس از اعراب كه بدان پرداخت هارون الرشيد بود . « 2 » تيراندازى با جلاهقات كه در آغاز براى شكار پرندگان به كار مىرفت در زمان عثمان به اندازهاى در مدينه شايع شده بود كه موجب ناخوشنودى اهل صلاح و تقوى گرديده و آن را چون امرى منكر مىنگريستند . در آن زمان در مدينه جاهاى مخصوصى براى نگاهدارى كبوتران كه براى همين كار نگهدارى مىكردند وجود داشته و در آنجاها كبوتران را پرواز مىداده و در هوا آنها را با همين جلاهقات هدف قرار مىدادهاند . نوشتهاند كه عثمان در سال هشتم خلافت خود شخصى را مأمور از ميان بردن آن مراكز نمود او هم بال پرندگانى را كه براى اين كار نگهدارى مىكردند كند و جلاهقات را هم شكست . « 3 » و گرچه اين گونه تيراندازى كه نخست به صورت بازى در مدينه معمول گرديد در آغاز امرى شگفت و ناروا شمرده شد ولى بعدها كه با آن مأنوس شدند در دوران خلفا در سپاهيان خود دستهاى هم گلولهانداز تربيت مىكردند و از دوران هارون الرشيد نوشتهاند كه وقتى موكب او حركت مىكرده گروهى هم از همين گلولهاندازان در پيشاپيش موكب او حركت مىكردهاند و كسانى را كه در مسير موكب بودهاند با گلوله مىزدهاند و در همين دوران عباسى يكى از ورزشهاى قهرمانى همين
--> ( 1 ) . جلاهق معرّب « كمان گروهه » يا به عبارت دقيقتر معرّب جزء دوم آن يعنى گروهه است . مطالب بيشترى در اين باره در مجله « الدراسات الادبيه » سال ششم شمارههاى 1 و 2 سال 1964 و 1343 ه . ش . ص 23 - 26 خواهيد يافت . ( 2 ) . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 365 « كان الرشيد اول من لعب بالصولجان و الكره ، و اول من رمى بالنّشاب فى البرجاس ، و اول من لعب بالشطرنج و النردّ و قرّب اللّعاب و اجرى عليهم الارزاق » . ( 3 ) . ابن اثير ، ج 3 ، ص 90 .