و از همين قبيل است قطعه‌اى كه ابن قتيبه از تاجنامه دربارهء حقوق و مستمرى سپاهيان نقل كرده كه آن را در جاهاى ديگر نيز به عنوان سخنى حكمت‌آميز نيز نقل كرده‌اند . « 1 » و از كتابهايى كه در همين زمينه يعنى آيين جنگ از پارسى به عربى ترجمه شده و دست‌كم تا قرن چهارم هجرى در دسترس بوده و ابن نديم آنها را ديده و وصف كرده نام دو كتاب در دست است يكى از آنها كتابى بوده كه ابن نديم موضوع آن را « تعبيهء جنگ و آداب اسواران و اين‌كه پادشاهان ايران چگونه مرزبانانى بر مرزهاى چهارگانه شرق و غرب و جنوب و شمال مىگمارند » و موضوع ديگرى را « آداب جنگ و دژگشايى و شهرستانى و كمين كردن و روانه كردن جاسوسان و اعزام پيش‌آهنگان و دسته‌هاى ديگر از لشكريان و ساختن اسلحه‌خانه‌ها نوشته و دربارهء اين كتاب اخير گويد كه چنان كه در اصل آن آمده بوده آن را براى اردشير بابكان پرداخته بوده‌اند . « 2 » به جز آنچه دربارهء آيين جنگ و لشكركشى و قواعد و رسوم آن در آثار ترجمه شده از پارسى وجود داشته نوشته‌هاى ديگرى هم دربارهء آيين تيراندازى كه خود يكى از فنون مهم جنگى بوده از پارسى به عربى ترجمه شده بوده كه آثارى از آنها هم در مؤلفات اسلامى و هم در تاريخ خلافت ديده مىشوند . از آن جمله قطعه‌اى است كه ابن قتيبه آن را هم از آيين‌نامه با عنوان « و قرات فى الآيين » در همين فن تيراندازى نقل كرده است . « 3 » آنچه در اين‌جا گفتنى مىنمايد اين است كه كتابها يا نوشته‌هايى كه دربارهء آيين تيراندازى وجود داشته شامل مطالبى دربارهء انواع مختلف تيراندازيها و قواعد و آداب آنها بوده كه بعضى جزء فنون جنگى و برخى هم از بازيهاى ورزشى و قهرمانى به شمار مىرفته‌اند . خبر دو گونه از اين نوع بازيها يا فنون جنگى را كه در دوران اسلامى از

--> ( 1 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 11 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 314 . ( 3 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 133 .