و نشانه‌هائى به ما رسيده و از خلال آنها مىتوانيم تا حدى به محتويات آنها پىبريم ، يا مطالبى است كه از آنها در مؤلفات نخستين اسلامى نقل شده و در برخى موارد متضمن شرح و تفصيلهايى بسيار مفيد است و يا قطعه‌هاى پراكنده‌اى است كه در اينجا و آنجا در اقتباسهايى كه در كتب ادبى يا تاريخى اسلامى از نوشته‌هاى پارسى شده به چشم مىخورد و يا نام بعضى از كتابها و رساله‌هاى فارسى است كه به عربى ترجمه شده و نام و وصف آنها در مؤلفات اسلامى آمده اگرچه از خود آنها اثرى باقى نمانده . قديمترين نشانى كه از اين‌گونه نوشته‌ها در يكى از مآخذ اسلامى ديده مىشود چند قطعه است كه ابن قتيبه در عيون الاخبار از آيين‌نامه ( كتاب الآيين ) نقل كرده و گفته كه خود او آن را در آيين‌نامه خوانده است . اين قطعه‌ها گذشته از اين‌كه قديمترين اثر منقول از اين‌گونه نوشته‌هاى ايرانى هستند چنان كه در جاى خود خواهيم ديد تنها اثر بازمانده از آيين‌نامه‌هاى ساسانى نيز مىباشند . مهمترين قطعه‌اى كه از اين نوع قابل ذكر است قطعه‌اى است كه ابن قتيبه آن را با عنوان « و قرأت فى الآيين » نقل كرده و نزديك به سه صفحه از عيون الاخبار را دربرگرفته « 1 » . اين قطعه شامل مطالبى است از اين نوع : - طرز آرايش جنگى و اينكه چه رسته‌اى از سربازان را در چه قسمت از ميمنه يا مسيره يا قلب قرار دهند . - محل آرايش سپاه و زمان آغاز حمله را چگونه انتخاب كنند . - با شكست يافته‌گان و فراريان دشمن چگونه رفتار كنند . - اگر آبى در ميانهء دو لشكر باشد كه هر دو ناچار بايد از آن برخوردار شوند چه روشى بايد در پيش گيرند . - شرائط حمله و دفاع در صورتى كه سربازان كاركشته و پرتجربه و جنگ‌ديده و جنگ‌آزموده نباشند چيست .

--> ( 1 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 112 - 115 .