محمد مهدى ملايرى
352
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
وى در جاى ديگر در همين باره گويد : معلوماتى كه از اين نامه به دست مىآيد تا آنجا كه ما مىتوانيم نقد كنيم و بسنجيم به قدرى قطعى است كه بدون هيچ شك مىتوان گفت كه اين نامه در عهد ساسانيان انشاء شده است . « 1 » پس از بيان بالا بررسى استاد كريستن سن متوجه اين مطلب است كه آيا انشاء اين نامه در دوران اردشير و به وسيلهء تنسر صورت گرفته يا در دوران خسرو انوشيروان و به وسيلهء مؤلفى ناشناخته ، و تحقيقات وى به تفصيلى كه در همين مقدمه آمده او را بدين فرض دوم يعنى دوران خسرو انوشروان رهنمون مىكند كه پىگيرى آن خارج از موضوع اين كتاب است زيرا در اينجا سخن از نوشتههايى است كه در اين دوران انتقال از عصر ساسانى به مسلمانان رسيده و به وسيلهء دبيران عربىنويس از زبان پارسى به عربى ترجمه شده و جزء منابع فكرى و ادبى دبيران ديوان خلافت گرديده و محل بحث و بررسى دوبارهء اصل و تبار اين نوشتهها در زبان پارسى يا پهلوى و پيش از ترجمه به عربى جاى ديگر است . چند نامهء ديگر كه مسعودى و طبرى ذكر كردهاند مسعودى از نامهاى از هرمز پسر شاپور پسر اردشير سخن مىرانده كه به يكى از كارگزارانش نوشته و اين تكه را هم از آن نقل كرده : « لا يصلح لسدّ الثغور و قود الجيوش و ابرام الأمور و تدبير الاقاليم الّا رجل تكاملت فيه خمس خصال : حزم يتيقّن به عند موارد الامور حقائق مصادرها ، و علم يحجبه عن التّهور فى المشكلات الّا عنه تجلّى فرصتها ، و شجاعة لاتنقضها الملمّات بتواتر جوائحها و صدق فى الوعد و الوعيد يوثق بوفائه بهما ، و جود يهوّن عليه تدبير الاموال فى حقّها » . « 2 »
--> ( 1 ) . مطالبى كه نقل شد در مقدمه نامهء تنسر - چاپ دوم 1354 خورشيدى ص 11 - 14 خواهيد يافت . ( 2 ) . كتاب تنسر - اقدم نص عن النظم الفارسيه قبل الاسلام ، نقله للّغة العربيه يحيى الخشاب ، عميد كليه الآداب - جامعة القاهره ، مطبعة مصر شركة مساهمة مصرية ص 8 - 11 .