كه عبارت دوم « اطال الله بقأك » وزين‌تر و با قدر و منزلت‌تر از عبارت نخستين باشد و به همين سبب آن را براى طبقات بالا و بزرگان و پادشاهان گذارده‌اند و عبارت نخست « ابقاك الله طويلا » را براى مردم پائين‌تر ، و اين تفاوت تا بدان حد است كه اگر كسى عبارت نخستين يعنى « ابقاك الله طويلا » را براى بزرگى يا خليفه و شاهى بنويسد گويى كه امرى منكر مرتكب شده و عبارتى وحشت‌زا نوشته است . « 1 » نكوهش جاحظ از دبيران ديوان در همين قرن سوم هجرى جاحظ نويسندهء عربى و همروزگار ابن مدبّر هم از « رسائل » و « خطب » و « الفاظ » و « معانى » « ايرانيان » به گونه‌اى نام مىبرد كه گويى آنها معروف همه و در دسترس همه بوده‌اند . « 2 » و همو در رساله‌اى كه در نكوهش اخلاق دبيران ديوان پرداخته دربارهء منابع فكرى و فرهنگى و روش و منش ايشان گويد : « كه چون يكى از ايشان در جايگاه رياست نشست و به مقام رايزنى خلافت رسيد و وسائل و ابزار دبيرى را در جلو خود يافت ، و سخنانى آراسته از بر كرد و از دانشها آنچه خوب و ظريف بود آموخت و امثال بزرجمهر و عهد اردشير و رسائل عبد الحميد و ادب ابن مقفع را روايت كرد و كتاب مروك « 3 » را مكان دانش و دفتر كليله و دمنه را

--> ( 1 ) . رسائل البلغاء ، ص 231 . ( 2 ) . البيان و التبيين ، ج 3 ، ص 10 ، چاپ دوم قاهره 1351 « فهذه الفرس و رسائلها و خطبها و الفاظها و معانيها ، و هذه پوتان و رسائلها و خطبها و عللها و احكامها . . . » . ( 3 ) . اين كتاب در بسيارى از موارد كه ذكرى از آن رفته و از آن جمله در همين مورد مزدك چاپ شده است . علت اين تحريف معروف بودن نام مزدك و ناشناس بودن مروك است . كتاب مروك به همين صورت باراء مهمله و واو از جملهء كتابهايى بوده است كه به نوشتهء حمزهء اصفهانى در دوران ملوك الطوائف ( اشكانيان ) تأليف شده و از آن دوران با كتابهاى ديگرى نزديك به هفتاد كتاب به دورهء ساسانيان رسيده بوده ( سنى ملوك الارض و الانبياء ، ص 40 ) بنابراين هيچ‌گونه ارتباطى با مزدك صاحب كيش معروف كه همروزگار قباد و انوشيروان بوده -