الزيادات فى كتاب آيين مقالات . . . » « 1 » كه چنان كه از نام آن پيداست افزوده‌هايى بوده كه خود او بر كتاب « آيين مقالات » افزوده بوده . چيزى كه اين حدس را به وجود مىآورد كه كتاب نخست ترجمه يا اقتباس گونه‌اى بوده از نوشته‌هايى كه در همين زمينه از آثار پيشينيان وجود داشته و سرمشق دبيران در نوشتن عهدنامه‌ها بوده ، و كتاب دوم قواعد و دستورهايى بوده كه خود او وضع كرده و بر كتاب نخست افزوده و كلمه آيين در نام كتاب اول نيز مؤيد اين حدس تواند بود . از اين قبيل مجموعه‌ها در دوره‌هاى نخستين خلافت عباسى بسيار بوده و كمتر دبير و نويسنده‌اى بوده به خصوص دبيران ايرانى تبار كه مجموعه‌اى از اين قبيل منشآت به نام او ذكر نشده باشد و از جمله آنها مىتوان اينها را از فهرست ابن نديم نقل كرد . حميد پسر مهران اصفهانى كه در تمام دوران زندگى برمكيان در خدمت ايشان به كار دبيرى مىپرداخت و او را « كتاب رسائل » بوده است . « 2 » محمد پسر ليث خطيب كه ابن نديم پدران وى را آذرباد پسر فيروز پسر شاهين . . . ذكر كرده و گويد نسب او به دارا ( از پادشاهان ايران ) مىرسد و او را « مجموع رسائل » است . « 3 » محمد پسر عبد الله دبير فضل پسر يحيى برمكى كه مجموعه‌اى به نام « كتاب رسائل » داشته ؛ « 4 » بكر بن صود كه دبير يزيد بن مزيد بود و در هنگام وفات برمك‌نياى برمكيان نامه‌اى از سوى يزيد به هارون رشيد نوشت كه آن را بسيار ستوده‌اند و اين نامه خود به تنهايى يكى از سرمشقهاى نويسندگى به شمار مىرفت . ابن نديم دربارهء او گويد : « و له بلاغة و كتب مشهوره » و از او دو اثر ذكر كرده ، يكى « كتاب رسائل » و ديگر همين نامه كه آن را « الرسالة المزيدية الى الرشيد » ناميده است . « 5 »

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 128 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 125 . ( 3 ) . الفهرست ، ص 121 . ( 4 ) . الفهرست ، ص 127 . ( 5 ) . الفهرست ، ص 127 .