ابن مقفع آن را ترجمه كرده و به نام اليتيمة ذكر آن گذشت ولى آنچه اين احتمال را ضعيف مىسازد اين است كه شهرت كتاب ابن مقفع با نام اليتيمة و انتساب آن به ابن المقفع به اندازه‌اى بوده كه از ابن نديم بسيار بعيد بوده كه آن كتاب را كه خود او در جايى از فهرست به نام اليتيمة فى الرسائل از كتب ابن مقفع شمرده در اينجا بدون نام او و مترجمش بار ديگر از آن نام ببرد . و از جمله كتابهايى از اين نوع كه مىتوان چنين احتمالى دربارهء آن داد كتابى است كه ابن نديم به نام « كتاب ديوان الرسائل » در صدر مؤلفات سهل بن هارون را منوى دسميتانى ذكر كرده زيرا همهء نوشته‌هاى سهل كه با سلم و برادرش سعيد بن هارون سرپرستى بيت الحكمه را داشته‌اند يا ترجمه‌هايى از پارسى است يا به نقل كتابهاى ترجمه شده از پارسى نوشته شده مانند كتاب شعله و عفرا كه آن را بر مثال كليله و دمنه پرداخته بود يا كتاب النمرو الثعلب و وامق و عذرا ؛ و ابن نديم او را چنين تعريف مىكند : « كان حكيما فصيحا شاعرا فارسى الاصل اشعرى المذهب شديد البغضيه على العرب و له فى ذلك كتب كثيره . . . » . « 1 » ديگر از مجموعهء رسائل كه از اين دسته از دبيران ديوان برجاى بوده و اگر در دست مىبود مىشد ردپاى رسائل پارسى را در آنها يافت كتابى بوده است به نام كتاب رسائل از ابو عبد إله محمد پسر يزداد كه با جدش سويد در ديوان مرو آشنا شديم كه در آموزشگاههاى ايرانى در مرو آداب ايران آموخته و سپس در ديوان مرو به خدمت اشتغال يافته بود . ابن نديم از آثار بازماندهء محمد بن يزداد يكى كتاب رسائل و ديگرى ديوان شعر او را نوشته است . از اين خاندان به جز اين محمد از پسر وى عبد إله بن محمد نيز كه او را يكى از بلغاى كتاب شمرده دو كتاب يكى كتاب تاريخ و ديگرى كتاب رسائلش را ذكر كرده . « 2 » دربارهء كتابى هم كه در همين زمينه از جيهانى به نام كتاب آيين مقالات كتب العهود . . . ياد شد ، نيز همين احتمال مىرود . آنچه اين احتمال را نيرو مىبخشد اين است كه او در همين زمينه كتاب ديگرى داشته به نام « كتاب

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 120 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 124 .