محمد مهدى ملايرى
295
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
نوشتههايى كه ابن مقفع آنها را به عربى ترجمه كرده در دست نيست تا بتوان ميزان اثرپذيرى وى را از آن آثار مشخص ساخت . او كنفرانس خود را با اين پرسش به پايان برده بود كه آيا اثر زبان فارسى در نوشتهها و ترجمههاى ابن مقفع تا چه اندازه بوده آيا ترجمههاى او ترجمههاى تحت اللفظى بوده و طبيعت فارسى بر آن غلبه داشته يا ترجمه آزاد كه طبيعت وى بر آن غالب بوده و گويد استاد با اين سؤال اظهار تأسف كرد كه جواب اين سؤال در حال حاضر ميسر نيست زيرا كسانى مىتوانند به اين سؤال جواب دهند كه در عربى و پهلوى هر دو دستى توانا داشته باشند و از بخت بد اصولى كه ابن مقفع از آنها ترجمه كرده از ميان رفتهاند . طه حسين مىپرسد آيا كدام يك از دو قوم ايرانى و يونانى اثرشان در نثر عربى منتشر بود ؟ او در پاسخ اين سؤال مىگويد : بيشتر خاورشناسان بر اين عقيدهاند كه تأثير ايران قوىتر از تأثير يونان بود ، دليلشان هم آشكار است . بيشتر آنها كه در اسلام عربى نوشتهاند چه در عصر اموى و چه در عصر عباسى از موالى بودهاند و آنها هم ايرانى بودند بنابراين مسلم است كه اين نويسندگان با فرهنگ فارسى خود در نثر عربى اثر گذاشتهاند و چگونه مىتوان در اين امر ترديد كرد در حالى كه پيشرو و رئيس نويسندگان ابن مقفع پارسى بود . ولى دستهء ديگرى كه من هم از آنها هستم چنين مىانديشند كه تأثير يونان قوىتر از تأثير ايران است با وجود آنكه بيشتر نويسندگان عربى ايرانيانند و اين بدان جهت است كه فرهنگ يونانى از زمان اسكندر قرن سوم پيش از ميلاد در اين مناطق شايع گرديد و قرن دوم پيش از ميلاد هنوز تمام نشده بود كه زبان يونانى در خاور نزديك زبان رسمى گرديد و اين فرهنگ كه قريب نه قرن در شرق دوام يافت منحصر به شام و عراق و جزيره و مصر نبود بلكه به سرزمين ايران هم منتشر گشت و تا شرق هند هم رسيد . در آن زمان امپراطورى روم پيوند يونان و ايران محكمتر شد و عمق فرهنگ يونانى در ايران هم زيادتر گشت و در