محمد مهدى ملايرى
269
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
سخن گفت او را با ملايمت از سر خود بازدار ولى به حاجت خود دستور ده تا او درشتى كند و ديگر باره او را به حضور تو راه ندهد . * خاصان و همنشينان و خدمتگزاران خاص و عموم رعيت خود را بازدار از اينكه غيبت ديگران و بدگويى از آنان را وسيلهء نزديكى به تو گردانند . * از خندهء بىرويه در هنگام خوشحالى و از ترشرويى در هنگام خشم بپرهيز ، خندهات بايد به گونهاى لبخند باشد . * در بار عام چشم خود را تنها به فرماندهان و محتشمان مينداز و نگاهت بايد ميان همه يكسان باشد ، با آرامى و وقار و تمام هوش و حواس خود به سخن سخنگويان گوش فراده ، در چهرهات آثار بىحوصلگى از شنيدن سخن ديگران نمايان مگردد . . . * از كسانى كه در مجلس تو حاضر شدهاند و آنها كه غايب بودهاند استفساركن و از علت غيبت آن دسته از فرماندهان و بزرگان كه حضور نيافتهاند جويا شو . * اگر كسى از خاصان تو در هنگام سخن گفتن نگاهش را به تو دوخت تو با آرامى نگاهت را پائين بينداز ولى نه ناگهانى و به صورتى زننده . * اگر كسى از اطرافيانت به صواب رأى معروف است و تو او را براى مشورت برگزيدهاى و امين خويش ساختهاى مبادا كه در هر رويدادى به او مراجعه كنى تا چنين وانمود شود كه به او نيازمندى زيرا اين امر باعث ضعف تو در چشم ديگران خواهد شد ، مشورت بايد در خلوت و به تنهائى صورت گيرد . * منزلت كسانى را كه اهل فضل و دين و رأى و خرد و تدبير و حسن شهرت در ميان مردم هستند از كسانى كه در اين مرتبت نيستند تشخيص بده و با هريك به گونهاى كه سزاست رفتار كن . اين بخش كه نزديك 9 صفحه از كتاب را دربرگرفته و همهء آن دربارهء روشهاى نيكو و رفتارهاى پسنديدهاى است كه شاهان و شاهزادگان را سزد تا در مجالس خاص و عام خود آنها را به كار بندند با اين عبارت پايان مىپذيرد . اينها مجموعهاى از خصلتها است كه امير مؤمنان آنها را براى تو خلاصه