تشكيلات ادارى و فراز و نشيبهاى دستگاه خلافت آنچه در اين مورد بايد گفت اين است كه تشكيلاتى كه بدين‌گونه در خلافت اموى راه مىيافت از آنجا كه هنوز تحول طبيعى آن خلافت اقتضاى آن را نمىداشت غالبا دوامى نمىيافت و با تغييرى در وضع خلفا از ميان مىرفت ، چنان كه همين بريد پس از زياد و معاويه در اثر نابسامانيهايى كه در خلافت اموى روى داد تعطيل گرديد و بار ديگر در زمان عبد الملك بن مروان به راه افتاد و اين امر باعث گرديد كه بعضى ايجاد بريد را در اسلام به او نسبت دهند و شبيه همان عباراتى را كه دربارهء بريد از زبان زياد روايت شده از زبان او روايت كنند در صورتى كه به گفتهء ابو هلال عسكرى عبد الملك تجديد كنندهء چيزى بود كه پيش از او به وجود آمده ولى به سستى و تعطيل كشيده شده بود ، آن چنان كه بار ديگر در اواخر حكومت امويان براى آن پيش آمد چه در اين دوران هم كار بريد ميان عراق و خراسان تعطيل شد تا اخبار جنبش مخالفان آن دولت و طرفداران بنى عباس به مركز خلافت نرسد . منصور دومين خليفه عباسى دستگاه بريد را دوباره داير كرد و خيلى هم كارآمد شد . و منصور از آن براى گسترش قدرت خود بهره فراوان برد ولى در صبح الاعشى آمده كه تعطيل بريد تا زمان مهدى همچنان ادامه يافت و در اين زمان بود كه چون او پسرش هارون را ( كه بعدها هارون الرشيد خليفه معروف عباسى گرديد ) به جنگ با روم فرستاده براى اين‌كه از اخبار او زود به زود مطلع شود ميان بغداد و لشگرگاه او بريدى دائر گرديد ولى اين بار چون يحيى برمكى وزير او آن را بر اساسى صحيح پايه‌گزارى كرد همچنان دائر ماند تا هنگامى كه پادشاهان ديلمى آهنگ غلبه بر بغداد مركز خلافت را كردند براى اينكه خبر آنها به خليفه نرسد بريد بغداد را تعطيل كردند و اين وضع تا حكومت سلجوقيان ادامه داشت . « 1 » در زمان خلافت عبد الملك در شام و امارت حجاج بر عراق در نتيجهء

--> ( 1 ) . صبح الاعشى ، 14 / 367 - 370 .