خليفه نبايد به كسى كه بر خليفه وارد مىشود هرچند از بزرگان هم باشد اداى احترام نمود . « 1 » ديوان بريد ديگر از تشكيلات ساسانى كه در اين دوران يعنى عهد خلافت معاويه در شام و ولايت زياد در عراق به دستگاه خلافت راه يافت ديوان بريد بود . ابو هلال عسكرى گويد هنگامى كه خلافت بر معاويه مسلم شد براى اينكه رويدادهايى كه در قلمرو حكومت وى رخ مىدهد هرچه زودتر خبر آنها به او برسد دهقانان ايرانى و كارگزاران رومى را جمع كرد و مقصود خود را با آنها در ميان نهاد و آنها هم بريد را براى او بنياد گذاردند . « 2 » ظاهرا بريد را هم مانند ديوان زمام و خاتم نخست زياد در قلمرو فرمانروايى خود تأسيس كرده و به اشارهء او معاويه هم در شام آن را دائر كرده بوده ، چه عبارتى كه دربارهء بريد به عنوان دستور و راهنما در كتب عربى نقل شده از زبان زياد است نه معاويه . « 3 » گرچه اين را هم در احوال معاويه نوشته‌اند كه او به كسب اطلاع از احوال پادشاهان گذشته و روش ايشان در كشور داراى عشق و علاقهء فراوان داشته است . به گفتهء مسعودى وى پس از فراغ از كارهاى روزانه تا سه يكى از شب گذشته « به شنيدن اخبار عرب و جنگهاى ايشان و تواريخ ايران و پادشاهان آن و طرز رفتارشان با رعيت و همچنين اخبار پادشاهان ملتهاى ديگر . . . » و ديگر اخبار گذشتگان مىپرداخت ، و هنوز سه يكى از شب مانده از خواب برمىخاست و « چند تن از غلامان ، همچنان تاريخ پادشاهان و اخبار جنگها و فنون جنگى ايشان را بر او مىخواندند » و بدينسان در هر شب بر مقدارى از اخبار و سرگذشتها و آثار پيشينيان و انواع سياست ايشان واقف مىگشت . « 4 »

--> ( 1 ) . جرجى زيدان ، تاريخ التمدن الاسلامى ، ج 5 ص 133 و 134 . ( 2 ) . صبح الاعشى ، ج 14 ، ص 368 به بعد به نقل از كتاب الاوائل ابو هلال عسكرى . ( 3 ) . صبح الاعشى ، ج 1 ، ص 114 . ( 4 ) . مروج الذهب ، چاپ پلا ، ج 3 ، ص 222 .