مىگرديده تا براى نوشتن تاريخ به كار آيد . 4 - دفترى شامل فهرست تمام نامه‌هاى وارد و صادر به‌طور تفصيل با ذكر روز و ماه و سال ورود يا صدور آنها . 5 - دفترى شامل فهرست تمام احكام انتصابات و منشورها و مانند اينها كه همهء آنها به‌طور ماهيانه در آن ثبت مىشده و در آخر سال آن را تجديد مىكرده‌اند . 6 - دفترى شامل فهرست تمام نامه‌هايى كه به زبان خارجى به ديوان رسيده و ترجمه شده با نام مترجم و مضمون نامه . « 1 » دربارهء دفترى كه در صورت بالا به شمارهء 3 ذكر شد ، يعنى دفتر ثبت وقايع اين توضيح بايد اضافه شود كه از عبارت‌نامهء تنسر و ذكر كتّاب السير در ردهء دبيران با شأن و مقام چنين برمىآيد كه اهميت وقايع‌نگارى و مقام وقايع نگاران در دوران ساسانى بيش از آن بوده كه از نوشتهء صورى برمىآيد . تاريخ‌نويسى به معنى ثبت وقايع مهم ظاهرا از خيلى قديم در ايران معمول بوده ، در تورات به وجود دفتر يا دفترهايى دربارهء شاهان هخامنشى براى ثبت وقايع تصريح شده در نامه‌اى كه پيشوايان يهود به اردشير دوم پادشاه هخامنشى نوشته‌اند از سفر تواريخ سخن رفته و از پاسخى كه از سوى اين پادشاه به ايشان فرستاده شده وجود چنين سفرى تأييد شده است « 2 » . در تاريخهاى يونانى مانند تاريخ هرودت و كتزياس اشاراتى در تأييد آنچه گذشت ديده مىشود . پلو تارخ كه در سدهء اول ميلادى مىزيسته ( 41 يا 45 - 120 م ) در سرگذشت تميستوكلس جايى كه نبرد دريائى ايرانيان و يونانيان را در سالاميس شرح داده مىنويسد : « خشايار شاه بر تختى از زر نشسته بود و چند تن از دبيران براى نوشتن شرح آن نبرد در خدمت او حضور داشتند » . در دورهء ساسانى هم مانند عصر هخامنشى نوشتن روزنامه‌هاى رسمى و ثبت وقايع مهم معمول بوده و منصب نگهبانى سالنامه‌هاى سلطنتى يكى از

--> ( 1 ) . صبح الاعشى ، ج 1 ، ص 130 - 135 . ( 2 ) . تورات ، سفر عزرا صحاح 4 ، بند 15 .