مهرهاى دبيرخانه براى هر دسته از فرمانها يا نامه‌هايى كه از دبيرخانه صادر مىشده مهر مخصوصى وجود داشته كه همهء آنها به استثناى مهرى كه براى مهر كردن نامه‌هاى محرمانه به كار مىرفته ، كه گاهى يكى از خاصان شاه آن را عهده‌دار مىشده ، بقيه در اختيار زمام‌دار بوده و او به تناسب هر فرمانى مهر مخصوص آن را به كار مىبرده . « 1 » ابن مقفع مهرهاى يكى از پادشاهان ايران را با اين عنوانها كه ترجمهء عربى آنها است برشمرد . خاتم للسّر - كه نامه‌هاى محرمانه با آن مهر مىشده . خاتم للرسائل « 2 » - براى مهر كردن نامه‌هاى عادى . خاتم للتخليد - تخليد به معنى جاودانه و دائمى كردن است و اين مهر براى مهر كردن سجلّها و اقطاع‌ها و فرمان‌هاى اعطاى نشان و منصبها به كار مىرفته . سجلّ عبارت از حواله‌هاى مخصوصى بوده كه براى سفيران يا خبرگزاران يا مأموران دولتى كه شغلشان ايجاب مىكرده كه غالبا در سفر باشند نوشته مىشده و به آنها مىداده‌اند . و فرق آنها با حواله‌هاى عادى اين بوده كه سجلّ به عهده يك شخص يا كارگزار مخصوص صادر نمىشده بلكه همهء كارگزارانى كه در مسير آنها قرار مىگرفته‌اند مؤظف به اجراى مفاد آن بوده‌اند . « 3 » و از اينكه اين حواله با مهر تخليد صادر مىشده چنين برمىآيد كه محدود به زمان معينى هم نبوده و نوعى حواله دائمى يا درازمدت به شمار مىرفته و ظاهرا به همين سبب هم بوده كه مىبايستى با اجازهء شاه و با مهر او صادر گردد . اقطاع آن بوده كه بهرهء

--> ( 1 ) . بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص 569 . ( 2 ) . آنچه در اينجا الرسائل نوشته شده در متن چاپى فتوح البلدان كه مورد مراجعه بود الرّسل چاپ شده كه نادرست به نظر مىرسد . رسل جمع رسول به معنى فرستاده است كه در اينجا معنى ندارد ، اين تصحيح به استناد گفته خود ابن مقفع كه كمى پس از اين با اين عبارت آمده « و ربما افرد بخاتم السرّ و الرسائل رجل من خاصة الملك » صورت گرفته است . ( ن . ك . فتوح البلدان ، ص 569 ) . ( 3 ) . خوارزمى ، مفاتيح العلوم ، ص 57 .