صحرانشينى در اميران و حاكمان كه كم‌كم با زندگى شهرى و نيازمنديهاى آن آشنا مىشدند تخفيف مىيافت و ارزش نظام حاكم بر آن زندگى را درمىيافتند و كم‌وبيش درصدد تقليد از آن برمىآمدند . دربارهء استقرار و آرامش در دستگاه خلافت نيز بايد به اين نكته توجه شود كه استقرار داخلى اين دستگاه از اواخر دوران عثمان به عللى كه در تاريخها به تفصيل نوشته‌اند متزلزل شده بود و على عليه السلام هم در حكومت كوتاه خود فرصت نيافت تا غرائز لجام گسيخته و تعصّب‌هاى جوامع عربى را كه با سرعت در ميان قدرت‌طلبان عرب رشد كرده بود از نو مهار كند و به همين سبب خلافت اموى صحنهء مجموعه‌اى از قيامها و كشت و كشتارهايى گرديد كه پيوسته پايه‌هاى آن را متزلزل مىساخت . هرچند حجاج و سفاكيهاى او توانست تا مدتى استقرار را به دستگاه خلافت بازگرداند ولى قيام محمد بن اشعث عامل او در خراسان كه او را از امارت و عبد الملك را از خلافت خلع كرده و فاتحانه تا بصره پيش آمده و سالها اين منطقه را دچار جنگ و آشوب ساخته بود وضع خلافت را دوباره دچار آشفتگى ساخت و تنها پس از رفع اين غائله بود كه هم حجاج در عراق و هم عبد الملك در شام كم‌وبيش روى آرامش ديدند و فرصتى براى پرداختن به چنين كارها يافتند . ضرورت اين عامل يعنى توجه دستگاه خلافت به ارزش اين كار و يافتن استقرار و آرامشى درخور پرداختن به آن از آن روى بود كه برگرداندن ديوان گذشته از كار و آمادگى علمى و فنى و امور ديگرى كه برعهدهء دبيران و كارگزاران ديوان بود هزينهء سنگينى هم داشت كه آن را دستگاه حاكم مىبايستى عهده‌دار مىشد . دربارهء هزينهء برگردان ديوان عراق از فارسى به عربى چيزى در تاريخها نيامده ولى از آنچه دربارهء هزينهء برگردان ديوان شام از رومى به عربى نوشته‌اند مىتوان اجمالا آن را حدس زد . براى برگردان ديوان شام خراج يك‌سالهء آن‌جا