ولى از روايات مختلفى كه دربارهء خراج عراق در دوره‌هاى نخستين اسلامى نقل شده چنين پيداست كه كارگزاران مختلف كه از طرف خليفه اعزام مىشده‌اند غالبا در مبلغ و مقدار خراج تصرف مىكرده و بر آن مىافزوده‌اند ، يا محصولات ديگرى را هم مشمول خراج مىكرده و گاهى تصرفات خود را به تصويب خليفه هم مىرسانده‌اند ، و گاه خود خليفه هم بر آن‌چه مرسوم بود چيزى مىافزود . شايد علت اين‌كه در اين دوران از همهء روايات رقم ثابتى براى خراج آنجا به دست نمىآيد ، همين باشد . مثلا بنابر روايتى كه بلاذرى نقل كرده عمر در سرزمين سواد ( سورستان يا عراق ) بر هر جريب درخت ده درهم و ده قفيز و بر هر جريب يونجه هم پنج درهم و پنج قفيز خراج نهاد و ماليات سرانه ( جزيه ) را هم به 48 و 24 و 12 درهم افزايش داد . همو در روايتى ديگر آورده كه عمر بر هر جريب گندم دو درهم و دو جريب « 1 » و بر هر جريب جو يك درهم و يك جريب و بر هر دو جريب زمين ناكاشتى كه قابل كشت باشد ، يك درهم خراج نهاد . اين را غالب مورخان نوشته‌اند كه عمر پس از فتح عراق دستور داد تا آنجا را از نو مساحت كردند ؛ چون از زمان انوشيروان در سورستان يا سواد تا اين زمان مساحت مجددى به عمل نيامده بود و ارزيابى مجددى از زمينهاى كشاورزى آنجا لازم مىنمود . در اين تجديد مساحت باز مقدارى بر خراجها افزوده شد . مأموران اين كار دو تن برده شده : يكى عثمان بن حنيف و ديگرى حذيفة بن اليمان ذكر شده‌اند . عثمان بن حنيف مأمور مساحت سرزمينهاى غرب دجله و حذيفة بن اليمان مأمور مساحت سرزمينهاى شرق دجله شد . بلاذرى كار عثمان بن حنيف را چنين شرح مىدهد : او زمينها را از نو مساحت كرد و بر هر جريب نيشكر شش درهم و بر هر جريب نخل ده درهم و بر هر جريب مو

--> ( 1 ) . جريب گذشته از مساحت در واحد وزن هم به كار مىرفته ، بلاذرى در روايتى آورده كه عمر براى ارزاق مردم براى هر ماه دو جريب گندم تعيين كرده بود ( فتوح البلدان ، ص 564 ) و جريب هم معادل 10 قفيز بوده ( مفاتيح العلوم خوارزمى ، ص 67 ) .