دولت آن زمان بود عمدا و به قصد زيان رساندن به آن دهقانان و از پاى درآوردن آنها از تعمير آن سدها و نجات زمينهاى غرق شده خوددارى كرد . زيرا به گفتهء بلاذرى ، « 1 » حجاج دهقانان را متهم ساخته بود كه در قيام محمد ابن اشعث بر ضد حجاج ، آنها از محمد بن اشعث طرفدارى كرده بودند . قاطول پايين در زمان خلافت هارون الرشيد ، پايين‌تر از جايى كه خسرو انوشيروان نهر معروف به قاطول را در شرق دجله از آن جدا ساخته بود ، نهر ديگرى براى آبيارى زمينهاى نزديك بغداد جدا ساختند كه آن هم به قاطول معروف گرديد و براى بازشناختن آن دو از يك ديگر ، قاطول كسروى به قاطول بالا و ديگرى به قاطول پايين معروف شد . « 2 » نظير آن ، رود بزرگ ديگرى بود كه متوكل براى شهرى كه به نام المتوكليه در بيست كيلومترى سامره كنونى ساخته بود از دجله جدا كرده و به نام النهر الجعفرى معروف شده بود و به قول يعقوبى يك ميليون دينار خرج آن كرده بود و به قول طبرى دوازده هزار كارگر در آن كار كرده بودند ، ولى با همهء اين خرجها و زحمتها سرانجام آب كمى در آن جريان يافت و شايد همين هم باعث گرديد كه منتصر پس از مرگ متوكل ، آنجا يعنى المتوكليه را ترك كرد و به سامره رفت و دستور داد كه مردم نيز خانه‌هاى خود را در آن‌جا خراب كنند و مصالح آن را به سامرا ببرند . متوكل در اول سال 246 هجرى پس از اتمام شهر المتوكليه به كاخى كه در آنجا ساخته بود و به نام خودش القصر الجعفرى خوانده مىشد ، نقل مكان كرد و در شوال سال بعد 247 در همانجا كشته شد ، و طولى نكشيد كه آن شهر جديد ويران گرديد . « 3 » از آنچه دربارهء آبيارى عراق گذشت ، شايد بتوان حدس زد كه چرا عمر

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ، ص 359 . ( 2 ) . معجم البلدان ، در قاطول . ( 3 ) . يعقوبى ، البلدان ، ص 267 .