محمد مهدى ملايرى
139
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
از تأسيسات مربوط به اين رود يعنى قاطول كسروى پلهايى بوده كه بر آن ساخته بودهاند كه مهمترين آنها پل تاريخى مشهورى است كه آثار آن در فاصلهء هشت و نيم كيلومترى دهانهء قاطول ديده مىشود . اين پل با سنگ و سرب ساخته شده بوده و به همين سبب آن را در عربى قنطرة الرصاصى مىخوانند ؛ يعنى پل سربى يا شايد هم روئين پل ، و نهرى را هم كه اين پل بر آن ساخته شده بوده ، به مناسبت آن مجرى الرصاصى مىگفتهاند و چنان كه نوشتهاند امروز هم آن را الرصاصى مىخوانند . اين پل در همان زمانى كه خود نهر احداث شده يعنى در زمان انوشروان ساخته شده بوده ، و از آثار بازماندهء آن چنين حدس مىزنند كه اين پل در آن هنگام داراى سه پايه و دو چشمه بوده و مجموع طول آن 29 متر بوده ، و اين طول با عرض خود رود كه در اين محل 25 متر بوده متناسب مىنمايد . ايجاد اين قاطول و تأسيسات آن چندى بعد باعث شد كه براى آبيارى قسمتى ديگر از اراضى شرق دجله كه به سبب كندن اين رود در بعضى از اوقات سال دچار كمآبى مىشد طرح بزرگ ديگرى به مورد اجرا گزارده شود . و داستان آن چنين است : « چون در آبگير اين رود يعنى قاطول كسروى در جايى كه از دجله منشعب مىشد ، سدى بر دجله ساخته بودند كه آب آن را بالا بياورد و به اين رود سوار كند و اين سد در فصلهاى كمآبى بخش مهمى از آب دجله را به قاطول كسروى روان مىساخت و اين امر باعث شده بود كه آب دجله در مواسم كمآبى براى تأمين آب نهر بزرگ ديگرى كه در جنوب سامرّا از دجله بريده بودند و قسمتى از سرزمينهاى شرقى و جنوبى بغداد را مشروب مىساخت كافى نباشد ، زيرا در جلو اين نهر سدى كه آب دجله را بالا بياورد و به آن سوار كند وجود
--> - ارتفاع داشته است . پهناى قاعدهء آنكه به موازات كنارهء نهر پيش مىرفته در حدود 25 متر و درازاى آنكه به عرض نهر بوده 120 متر بوده است ( براى آگاهى بيشتر نگاه كنيد به كتاب رىّ سامرا ، ج 1 ، فصل 2 ) .